काठमाडौं : नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा सूचीकृत जलविद्युत् कम्पनीहरूको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणले कम्पनीहरूको विद्युत् बिक्री आम्दानीमा ठूलो अन्तर देखाएको छ। उत्पादन क्षमता, आयोजना सञ्चालन अवधि, पानीको उपलब्धता तथा विद्युत् बिक्रीको परिमाणका कारण केही ठूला कम्पनीले अर्बौं रुपैयाँ आम्दानी गर्दा केही कम्पनीको आम्दानी भने तुलनात्मक रूपमा निकै न्यून देखिएको छ।

९१ जलविद्युत् कम्पनीको वित्तीय विवरणलाई आधार बनाएर गरिएको विश्लेषणमा विद्युत् बिक्री आम्दानीका आधारमा माथिल्लो तामाकोशी हाइड्रोपावर अगाडि देखिएको छ।

४५६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो तामाकोशी आयोजनाबाट हुने ठूलो परिमाणको विद्युत् उत्पादन कम्पनीको आम्दानीको मुख्य आधार बनेको छ। सञ्चालनमा रहेका ठूला आयोजनामध्ये एक भएकाले यसको विद्युत् बिक्री आम्दानी अन्य धेरै सूचीकृत जलविद्युत् कम्पनीको तुलनामा उच्च देखिएको हो।

ठूलो आयोजना, ठूलो आम्दानी

जलविद्युत् कम्पनीको आम्दानीमा उत्पादन क्षमता सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधारमध्ये एक हो। ठूलो क्षमताको आयोजना सञ्चालनमा आएपछि उत्पादन र बिक्री बढ्ने भएकाले कम्पनीको कुल आम्दानी पनि स्वाभाविक रूपमा बढ्छ। माथिल्लो तामाकोशीको विद्युत् बिक्री आम्दानी उच्च देखिनुको मुख्य कारण पनि यही हो। तर जलविद्युत् क्षेत्रमा उच्च आम्दानी हुनु र उच्च नाफा हुनु एउटै कुरा भने होइन।

ठूलो क्षमताको आयोजना सञ्चालन गर्न लिइएको ऋण, ब्याज तथा अन्य वित्तीय खर्चका कारण धेरै आम्दानी गर्ने कम्पनीको खुद नाफा तुलनात्मक रूपमा कम हुन सक्छ। यसैले जलविद्युत् कम्पनीको वित्तीय अवस्था विश्लेषण गर्दा विद्युत् बिक्री आम्दानीसँगै खुद नाफा र वित्तीय खर्चलाई पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ।

साहसको आम्दानी पनि बलियो

समग्र वित्तीय र्‍याङ्किङमा पहिलो स्थानमा रहेको साहस ऊर्जाले पनि विद्युत् बिक्रीबाट बलियो आम्दानी गरेको छ। कम्पनीले चौथो त्रैमाससम्म २ अर्ब ८४ करोड रुपैयाँभन्दा बढी विद्युत् बिक्री आम्दानी गरेको वित्तीय विवरणमा देखिएको छ। यही आम्दानीका आधारमा कम्पनीले १ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा गर्न सफल भएको छ।

साहसको विशेषता भने ठूलो आम्दानीसँगै त्यसलाई नाफामा रूपान्तरण गर्न सक्नु हो। विद्युत् बिक्री आम्दानी र खुद नाफाबीचको यही सम्बन्धले साहसलाई ९१ कम्पनीको समग्र वित्तीय र्‍याङ्किङमा पहिलो स्थानमा पुर्‍याएको देखिन्छ।

आम्दानीमा अगाडि हुनु मात्र पर्याप्त होइन

जलविद्युत् क्षेत्रमा कम्पनीको आम्दानी मुख्यतः विद्युत् उत्पादन र बिक्रीबाट आउने भएकाले आयोजना सञ्चालनमा आएपछि आम्दानी बढ्ने अपेक्षा गरिन्छ। तर सबै कम्पनीको आम्दानी वृद्धि एउटै गतिमा हुँदैन। वर्षभरि पानीको उपलब्धता, आयोजनाको क्षमता, मर्मतसम्भारका लागि उत्पादन बन्द भएको अवधि तथा विद्युत् उत्पादनको वास्तविक अवस्था जस्ता विषयले बिक्री आम्दानीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छन्।

त्यसैले समान क्षमताका आयोजना भए पनि दुई कम्पनीको आम्दानी फरक हुन सक्छ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक विवरणमा पनि यही तस्वीर देखिएको छ। केही कम्पनीले अर्बौं रुपैयाँको विद्युत् बिक्री गरेका छन् भने कतिपय कम्पनीको आम्दानी अझै करोडको सीमाभित्र छ।

ठूला कम्पनीको आम्दानी, नाफा भने अलग कहानी

वित्तीय विवरणको अर्को रोचक पक्ष के देखिन्छ भने विद्युत् बिक्री आम्दानीमा अगाडि रहेका सबै कम्पनी नाफामा पनि त्यही अनुपातमा अगाडि छैनन्। ठूलो आयोजना सञ्चालनका लागि गरिएको लगानी र ऋणको भारले वित्तीय खर्च बढाउँदा आम्दानीको ठूलो हिस्सा ब्याज तथा अन्य खर्चमा जान सक्छ। यसैले कुनै कम्पनीको विद्युत् बिक्री आम्दानी धेरै तर खुद नाफा कम हुन सक्छ।

अर्कोतर्फ, तुलनात्मक रूपमा कम आम्दानी भएको कम्पनीले वित्तीय खर्च नियन्त्रण गर्न सकेमा उच्च नाफा र राम्रो प्रतिशेयर आम्दानी देखाउन सक्छ। जलविद्युत् कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था बुझ्न आम्दानी मात्र होइन, त्यसबाट कति नाफा आर्जन भयो भन्ने पक्ष पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

आम्दानीको दौडमा कम्पनीबीच ठूलो खाडल

९१ कम्पनीको वित्तीय विवरणले नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा कम्पनीबीचको आकार र आम्दानीमा ठूलो खाडल रहेको देखाएको छ। एकातिर ठूला आयोजनाबाट ठूलो परिमाणमा विद्युत् उत्पादन गरी अर्बौं रुपैयाँ बिक्री गर्ने कम्पनी छन्। अर्कोतर्फ उत्पादन क्षमता कम भएका वा आयोजना सञ्चालनको प्रारम्भिक चरणमा रहेका कम्पनीको आम्दानी तुलनात्मक रूपमा न्यून छ। यसले जलविद्युत् कम्पनीको संख्या बढ्दै गए पनि सबै कम्पनीको व्यावसायिक आकार र आम्दानी कमाउने क्षमता समान नभएको देखाउँछ।

लगानीकर्ताले आम्दानीसँगै नाफा पनि हेर्नुपर्ने

जलविद्युत् कम्पनीको वित्तीय विवरण हेर्दा आम्दानीको आकारले कम्पनीको उत्पादन तथा बजार उपस्थितिको संकेत दिन्छ। तर लगानीकर्ताका लागि आम्दानी मात्र पर्याप्त सूचक होइन।

कम्पनीले कति विद्युत् बिक्री गर्‍यो, त्यसबाट कति खुद नाफा कमायो, वित्तीय खर्च कति छ, प्रतिशेयर आम्दानी कति छ र स्वपुँजीमा कति प्रतिफल दिन सकेको छ भन्ने विषयलाई एकैसाथ हेर्नुपर्ने हुन्छ।

विद्युत् बिक्री आम्दानीमा माथिल्लो तामाकोशी अगाडि देखिए पनि ९१ जलविद्युत् कम्पनीको वित्तीय तस्वीर अझ रोचक बन्ने अर्को सूचक खुद नाफा हो। उच्च आम्दानी गर्ने कम्पनीमध्ये वास्तवमा कसले सबैभन्दा धेरै नाफा कमायो भन्ने प्रश्नको उत्तर भने अर्को वित्तीय विश्लेषणबाट स्पष्ट हुनेछ।