काठमाडौं : सार्वजनिक लिमिटेड कम्पनी भएर पनि समयानुकूल र पर्याप्त कर्पोरेट सूचना नदिएको भन्दै भुगोल इनर्जी डेभलपमेन्ट कम्पनी लिमिटेड माथि पारदर्शिताको गम्भीर प्रश्न उठेको छ। लगानीकर्ताले कम्पनीबारे भरपर्दो र अद्यावधिक जानकारी खोजिरहेका बेला उपलब्ध पछिल्लो वित्तीय विवरण नै आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को दोस्रो त्रैमास सम्म सीमित देखिनु, जबकि २०८२ साल सकिनै लागिसकेको अवस्था हुनु, यसको सूचना खुलासा अभ्यासमाथि शंका बढाउने अर्को आधार बनेको छ।

सार्वजनिक कम्पनीको हैसियतमा लगानीकर्ता, सर्वसाधारण र बजार नियामक सबैले समयमै कम्पनीको वित्तीय अवस्था, व्यवस्थापनको दिशा, सञ्चालक समिति, जोखिम, र प्रगतिबारे अद्यावधिक जानकारी पाउने अपेक्षा गर्छन्। तर भुगोल इनर्जीको हकमा उपलब्ध तथ्यले उल्टै तस्वीर देखाउँछ। कम्पनीले आफूलाई सार्वजनिक कम्पनीका रूपमा प्रस्तुत गरे पनि लगानीकर्ताले खोज्ने सबैभन्दा आधारभूत कुरा,सबैभन्दा पछिल्लो वित्तीय अवस्था,समेत समयमै उपलब्ध नभएको गुनासो बढ्दो छ। २०८२ सालको अन्त्य नजिकिँदै गर्दा पनि दोस्रो त्रैमासभन्दा पछाडिको सार्वजनिक वित्तीय विवरण नदेखिनु सामान्य ढिलाइ मात्र नभई लगानीकर्ताप्रति सूचना उत्तरदायित्व कमजोर भएको संकेत का रूपमा हेरिएको छ।

उपलब्ध दोस्रो त्रैमाससम्मको गैरलेखापरीक्षित वित्तीय विवरणले पनि कम्पनीको अवस्था सहज देखाउँदैन। चुक्ता पूँजी रु. ५४ करोड ४० लाख ५३ हजार रहेको कम्पनीको जगेडा तथा बचत ऋणात्मक रु. २५ करोड ८१ लाख १८ हजार पुगेको छ। यसले कम्पनीको कुल स्वपुँजी रु. २८ करोड ५९ लाख ३३ हजार मा झरेको देखाउँछ। अघिल्लो त्रैमासमा यही स्वपुँजी रु. २९ करोड ७८ लाख ८३ हजार थियो भने अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा रु. ३२ करोड ७१ लाख ८४ हजार थियो। यसले कम्पनीको पूँजी आधार क्रमशः खिइँदै गएको संकेत गर्छ।

नाफा–नोक्सान हिसाब पनि धेरै उत्साहजनक छैन। कम्पनीले ६ महिनामा रु. ३ करोड ७२ लाख २५ हजार बराबर ऊर्जा बिक्री आम्दानी गरेको छ। बिक्री लागत कटाउँदा रु. ३ करोड २८ लाख ८१ हजार स्थूल नाफा देखिन्छ। यसले कम्पनीको मूल व्यवसाय पूर्ण रूपमा ठप्प भएको छैन भन्ने देखाउँछ। तर कर्मचारी तथा प्रशासनिक खर्च र ह्रासकट्टी तथा अमूर्त सम्पत्तिको क्रमशः लेखा कट्टी घटाएपछि ब्याजअघिको नाफा रु. १ करोड ८१ लाख ६९ हजार मा सीमित हुन्छ। त्यसपछि रु. २ करोड ४२ लाख १४ हजार वित्तीय खर्च परेपछि कम्पनी अन्ततः रु. ६० लाख ४५ हजार नोक्सानीमा गएको छ।

यसबाट एकदम स्पष्ट हुने कुरा के हो भने भुगोल इनर्जीको समस्या बिजुली बिक्री नहुनुमा भन्दा बढी ऋणको ब्याजले नाफा निल्नु मा छ। वासलातअनुसार कम्पनीको दीर्घकालीन ऋण रु. ५२ करोड ५५ लाख र अल्पकालीन ऋण रु. १ करोड २८ लाख छ। कुल ऋण करिब रु. ५३ करोड ८३ लाख पुग्दा कुल स्वपुँजी भने रु. २८.५९ करोड मात्र छ। यस्तो अवस्थामा कम्पनीको वित्तीय संरचना उच्च ऋण–निर्भर रहेको देखिन्छ।

तरलता अवस्था पनि बलियो देखिँदैन। कागजमा चालु सम्पत्ति रु. २३ करोड ९४ लाख र चालु दायित्व रु. ५ करोड २४ लाख देखिए पनि त्यसभित्रको नगद स्थिति निकै कमजोर छ। नगद तथा नगद सरह रकम रु. २ लाख ८८ हजार मात्र छ। अर्थात् चालु सम्पत्ति ठूलो देखिए पनि त्यसको ठूलो हिस्सा वास्तविक नगद होइन। अझ चालु सम्पत्तिको ठूलो भाग अन्य चालु सम्पत्ति मा थुप्रिएको देखिन्छ, जसले कागजमा स्थिति ठीकजस्तो देखाए पनि तत्काल प्रयोग गर्न सकिने तरल क्षमताबारे प्रश्न उठाउँछ।

सम्पत्तिको संरचना पनि चासोको विषय बनेको छ। कम्पनीको स्थिर सम्पत्ति जम्मा रु. १२ लाख ४० हजार मात्र देखिन्छ भने अमूर्त सम्पत्ति रु. ६२ करोड ३२ लाख भन्दा माथि छ। जलविद्युत् कम्पनीमा अमूर्त सम्पत्ति धेरै हुनु अस्वाभाविक होइन, तर जब कम्पनीको भौतिक सम्पत्ति आधार निकै सानो हुन्छ, नगद कमजोर हुन्छ, जगेडा गहिरो ऋणात्मक हुन्छ, र वित्तीय विवरण पनि अद्यावधिक रूपमा सार्वजनिक हुँदैन, त्यतिबेला लगानीकर्ताले सम्पत्तिको गुणस्तर र वित्तीय वास्तविकतामाथि थप प्रश्न उठाउनु स्वाभाविक हुन्छ।

सबैभन्दा गम्भीर पक्ष भनेको कर्पोरेट पारदर्शिता हो। बजारमा उपस्थित, सार्वजनिक कम्पनीको हैसियतमा रहेको, र सर्वसाधारणको भरोसा माग्ने संस्थाले आफ्ना वित्तीय सूचनाहरू नियमित, समयमै, र सजिलै पहुँचयोग्य रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ। तर भुगोल इनर्जीको हकमा अहिले देखिएको अवस्था उल्टो छ, पुरानै वित्तीय विवरणमा अडिएको सूचना संरचना। यस्तो अवस्थामा लगानीकर्ताले कम्पनीबारे अद्यावधिक मूल्यांकन कसरी गर्ने? व्यवस्थापनको हालको दिशा के हो, नगद प्रवाहमा के परिवर्तन आयो, घाटा बढ्यो कि घट्यो, ऋणको संरचना फेरियो कि फेरिएन, आम्दानीमा सुधार आयो कि आएन,यी सबै प्रश्न अहिले खुलै छन्।

विश्लेषकहरूको दृष्टिमा सार्वजनिक कम्पनीका लागि केवल प्रतिवेदन “कुनै बेला” निकाल्नु पर्याप्त हुँदैन; समयमै निकाल्नु नै बजार अनुशासनको आधार हो। जब दोस्रो त्रैमासको विवरण नै लामो समयसम्म पछिल्लो सार्वजनिक कागजात बनेर बस्छ, त्यतिबेला प्रश्न केवल लेखा–विलम्बको रहँदैन, त्यो कर्पोरेट संस्कार, लगानीकर्तासँगको संवाद, र सुशासन अनुशासन सँग जोडिन्छ। अझ वित्तीय रूपमा दबाबमा देखिएको कम्पनीले यदि अद्यावधिक विवरण दिन पनि सुस्तता देखाउँछ भने त्यसले बजारमा विश्वास घटाउने जोखिम झन् बढाउँछ।

अहिले उपलब्ध तथ्यका आधारमा भुगोल इनर्जीबारे निष्कर्ष एकदमै स्पष्ट छ,कम्पनीको मूल व्यवसायबाट केही आम्दानी भइरहेको छ, तर भारी वित्तीय खर्च, ऋणात्मक सञ्चित जगेडा, कमजोर नगद अवस्था, र पुरानो सार्वजनिक वित्तीय खुलासाले यसको आर्थिक स्वास्थ्य र कर्पोरेट विश्वसनीयता दुवैमाथि प्रश्न खडा गरेको छ। सार्वजनिक कम्पनी हुनु एउटा कानुनी पहिचान हो, तर सार्वजनिक कम्पनीजस्तो पारदर्शिता, समयमै सूचना खुलासा, र लगानीकर्तामैत्री व्यवहार देखिनु अर्को कुरा हो। भुगोल इनर्जीको अहिलेको सार्वजनिक छवि भने यही दोस्रो पक्षमा कमजोर देखिएको छ।

यो कम्पनीको सञ्चालकहरुले आफ्नो विवरण कम्पनीको वेभसाइटमा नराखेकाले उनीहरुकोबारेमा लगानीकर्तालाई थाहा छैन कि कस्ता-कस्ता व्यक्तिहरुले चलाएको कम्पनीमा लगानी गरिरहेको छु भन्ने ।  भूगोल इनर्जी अपारदर्शीताका लागि एक प्रतिनिधमूलक उदाहरण हुन् । उनीहरुले आफ्नो विवरण सार्वजनिक गर्नै पर्ने कानुनी प्रावधान भए पनि नियामक निकायहरुलाई चुनाैती दिइरहेका छन् । नियामक निकायहरुले आँखा चिम्लिंदा यस्ता अपारदर्शी कम्पनीका सञ्चालकहरुकाे मनोबल बढेको हो । 

यो कम्पनीको शेयर बजारमा आज अन्तिम कारोबार मूल्य (LTP) ५२१ रुपैयाँ रहेको छ । 

भुगोल इनर्जीको आर्थिक तथा वित्तीय सूचक तालिका

यी सूचकहरूले समग्रमा के भन्छन्?