काठमाडौं : नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको विद्युत् कारोबारबाट हुने आम्दानी र सञ्चालन नाफा बढिरहेका बेला विदेशी विनिमय घाटा भने अस्वाभाविक रूपमा बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा प्राधिकरणको विदेशी विनिमय घाटा २७२.८६ प्रतिशतले बढेर रु. ११ अर्ब ५१ करोड ७० लाख पुगेको छ।

प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकको प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा विदेशी विनिमय घाटा रु. ३ अर्ब ८ करोड ९० लाख थियो। एक वर्षमा यस्तो घाटा रु. ८ अर्ब ४२ करोड ८० लाखले बढेको हो।

यो वृद्धिले प्राधिकरणको वित्तीय अवस्थामा विदेशी मुद्रासम्बन्धी जोखिम कति ठूलो बन्दै गएको छ भन्ने देखाएको छ। अझ महत्वपूर्ण कुरा, यही अवधिमा प्राधिकरणको विद्युत् कारोबार कमजोर भएको छैन। बरु विद्युत् बिक्रीबाट प्राप्त कुल आम्दानी १८.२० प्रतिशतले बढेर रु. १४८ अर्ब ६२ करोड ५० लाख पुगेको छ।

त्यस्तै, विद्युत् कारोबारबाट हुने सञ्चालन नाफा पनि बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा रु. २३ अर्ब १२ करोड ८० लाख रहेको सञ्चालन नाफा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बढेर रु. २४ अर्ब ८१ करोड २० लाख पुगेको छ। तर सञ्चालन तहमा सुधार देखिए पनि विदेशी विनिमय घाटा र अन्य वित्तीय खर्चको दबाबले अन्तिम नाफालाई ठूलो असर गरेको छ।

सञ्चालन नाफा बढ्यो, करअघिको नाफा घट्यो

प्राधिकरणको आर्थिक अवस्थाको सबैभन्दा रोचक पक्ष यही हो।

एकातर्फ विद्युत् बिक्री आम्दानी बढेको छ, कुल बिक्रीपछि हुने सकल नाफा बढेको छ र सञ्चालन नाफासमेत बढेको छ। अर्कोतर्फ करअघिको नाफा भने ५८.६० प्रतिशतले घटेको छ।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा प्राधिकरणको करअघिको नाफा रु. १२ अर्ब १७ करोड ३० लाख थियो। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यो घटेर रु. ५ अर्ब ४ करोडमा सीमित भएको छ।

अर्थात् एक वर्षमा सञ्चालन नाफा करिब रु. १ अर्ब ६८ करोडले बढ्दा करअघिको नाफा भने रु. ७ अर्ब १३ करोडभन्दा बढीले घटेको छ।

यसको अर्थ प्राधिकरणको मूल विद्युत् कारोबारबाट नाफा कमाउने क्षमता कमजोर भएको भन्दा पनि सञ्चालनबाहिरका वित्तीय दबाबले नाफा खुम्च्याएको देखिन्छ।

विदेशी विनिमय घाटाले मात्रै पनि ठूलो धक्का

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा विदेशी विनिमय घाटा रु. ११ अर्ब ५१ करोड ७० लाख पुगेको छ। यो रकम अघिल्लो वर्षको तुलनामा मात्रै ठूलो वृद्धि होइन, प्राधिकरणले सोही वर्ष कमाएको रु. ५ अर्ब ४ करोडको करअघिको नाफाभन्दा पनि दोब्बरभन्दा बढी हो। तसर्थ  विदेशी विनिमय घाटालाई प्राधिकरणको वित्तीय परिणाममा परेको ठूलो दबाबका रूपमा हेर्न सकिन्छ।

प्रतिवेदनले विदेशी विनिमय घाटा बढ्नुको विस्तृत परियोजनागत कारण खुलाएको छैन। तर प्राधिकरणको ठूलो लगानी र ऋण संरचनामा विदेशी मुद्रामा आधारित दायित्व रहेकाले विनिमय दरमा हुने परिवर्तनले नेपाली रुपैयाँमा लेखांकन गर्दा वित्तीय परिणाममा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।

विशेषगरी दीर्घकालीन जलविद्युत्, प्रसारण तथा वितरण पूर्वाधारमा ठूलो लगानी गरिरहेको प्राधिकरणका लागि यस्तो जोखिम सामान्य विषय होइन।

वित्तीय खर्च पनि २० प्रतिशत बढ्यो

विदेशी विनिमय घाटासँगै प्राधिकरणको वित्तीय खर्च पनि बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा रु. ६ अर्ब ३३ करोड १० लाख रहेको वित्तीय खर्च आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा २० प्रतिशतले बढेर रु. ७ अर्ब ५९ करोड ७० लाख पुगेको छ।

यसरी विदेशी विनिमय घाटा र वित्तीय खर्च दुवै बढ्दा सञ्चालनबाट कमाएको अतिरिक्त आम्दानीको ठूलो हिस्सा वित्तीय भार व्यवस्थापनमै जाने अवस्था बनेको देखिन्छ।

यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष प्राधिकरणको ठूलो लगानी आवश्यकता हो। उत्पादन, प्रसारण र वितरण पूर्वाधार विस्तारका लागि प्राधिकरणले आगामी दिनमा अझ ठूलो पूँजी परिचालन गर्नुपर्ने अवस्था छ। त्यसका लागि ऋण तथा अन्य वित्तीय स्रोत परिचालन गर्दा ब्याजदर र विदेशी विनिमय दरको जोखिम पनि बढ्न सक्छ।

विद्युत् निर्यात बढ्दा पनि वित्तीय जोखिम घटेन

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा प्राधिकरणको विद्युत् निर्यात उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। भारततर्फको निर्यात ३,९६५ गिगावाट घण्टा पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६६.६ प्रतिशत बढी हो।

निर्यातबाट प्राप्त आम्दानी पनि ६७.९ प्रतिशतले बढेर रु. २९ अर्ब ३१ करोड पुगेको छ।

यसले प्राधिकरणका लागि विदेशी मुद्रा आर्जनको नयाँ स्रोत विस्तार भएको देखाउँछ। तर यही समयमा विदेशी विनिमय घाटा भने २७३ प्रतिशत बढेको छ।

यसले एउटा महत्वपूर्ण आर्थिक प्रश्न उठाउँछ– विद्युत् निर्यातबाट विदेशी मुद्रा आर्जन बढ्दै जाँदा प्राधिकरणको विदेशी मुद्रा जोखिम किन यति ठूलो दरमा बढ्यो?

यसको उत्तर प्राधिकरणको ऋण तथा लगानी संरचनासँग जोडिएर खोज्नुपर्ने देखिन्छ। निर्यात आम्दानीले विदेशी मुद्रा प्राप्त गर्ने क्षमता बढाए पनि विदेशी मुद्रामा रहेको ऋण तथा अन्य दायित्वको आकार, विनिमय दरमा आएको परिवर्तन र त्यसको लेखांकन प्रभावले वित्तीय परिणामलाई फरक दिशामा लैजान सक्छ।

अब प्राधिकरणका लागि प्रश्न नाफा मात्रै होइन, वित्तीय जोखिम व्यवस्थापन पनि

प्राधिकरण अहिले ठूलो संरचनागत परिवर्तनको चरणमा छ। विद्युत् उत्पादन बढिरहेको छ, निजी क्षेत्रबाट ठूलो परिमाणमा विद्युत् खरिद भइरहेको छ, प्रसारण तथा वितरण सञ्जाल विस्तार गर्नुपर्नेछ र अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार पनि विस्तार हुँदैछ। यसका लागि ठूलो पूँजी आवश्यक पर्छ। त्यसैले आगामी दिनमा प्राधिकरणको वित्तीय स्वास्थ्य मापन गर्दा विद्युत् बिक्री कति बढ्यो र नाफा कति भयो भन्ने मात्रै पर्याप्त हुने छैन। ऋणको संरचना, ब्याज खर्च, विदेशी मुद्राको दायित्व, विनिमय दरको जोखिम र विद्युत् व्यापारबाट हुने नगद प्रवाहलाई पनि सँगसँगै हेर्नुपर्ने हुन्छ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तथ्यांकले कम्तीमा एउटा महत्वपूर्ण संकेत दिएको छ– प्राधिकरणको विद्युत् कारोबारबाट कमाउने क्षमता कमजोर भएको छैन; तर वित्तीय जोखिमको भार तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।

विद्युत् बिक्री १८.२० प्रतिशत बढेको, सञ्चालन नाफा बढेको र निर्यातबाट हुने आम्दानीमा ठूलो वृद्धि भएको अवस्थामा पनि करअघिको नाफा ५८.६० प्रतिशत घट्नुले यही अन्तरलाई प्रस्ट पार्छ।

अब प्राधिकरणका लागि चुनौती विद्युत् उत्पादन र बिक्री बढाउने मात्र होइन, त्यसबाट सिर्जित आम्दानीलाई विदेशी विनिमय, ऋण र वित्तीय जोखिमको बढ्दो दबाबबाट कसरी सुरक्षित राख्ने भन्ने पनि हो।

नोट : आर्थिक वर्ष २०८२/८३ का प्राधिकरणका उल्लिखित तथ्यांक लेखापरीक्षण हुन बाँकी प्रारम्भिक तथ्यांक हुन्।