काठमाडौं : नेपाल विद्युत्‌ प्राधिकरणका ठूला विद्युत्‌गृहले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा तोकिएको उत्पादन लक्ष्यभन्दा बढी विद्युत्‌ उत्पादन गरेका छन्। तर मध्यम विद्युत्‌गृह भने लक्ष्य भेट्न असफल भएका छन्। ठूला उत्पादन सञ्चालन तथा मर्मत विभागअन्तर्गतका आयोजनाले लक्ष्यभन्दा ०.०८ प्रतिशत बढी उत्पादन गर्दा मध्यम उत्पादन सञ्चालन तथा मर्मत विभागअन्तर्गतका आयोजनाको उत्पादन लक्ष्यभन्दा ७.४ प्रतिशत कम भएको छ।

प्राधिकरणको प्रतिवेदनअनुसार ठूला विद्युत्‌गृहका लागि आव २०८२/८३ मा २ हजार ३९४ गिगावाट घण्टा विद्युत्‌ उत्पादनको लक्ष्य राखिएको थियो। वास्तविक उत्पादन भने २ हजार ३९५.९८ गिगावाट घण्टा पुगेको छ। यसरी ठूला विद्युत्‌गृहले लक्ष्यभन्दा करिब १.९८ गिगावाट घण्टा बढी उत्पादन गरेका छन्।

मध्यम विद्युत्‌गृह २९.३५ गिगावाट घण्टा पछाडि

मध्यम उत्पादन सञ्चालन तथा मर्मत विभागअन्तर्गतका आयोजनाका लागि भने ३९७.१ गिगावाट घण्टा उत्पादनको लक्ष्य तोकिएको थियो। तर वास्तविक उत्पादन ३६७.७५ गिगावाट घण्टामा सीमित भएको छ।

अर्थात् मध्यम विद्युत्‌गृहले लक्ष्यभन्दा २९.३५ गिगावाट घण्टा कम उत्पादन गरेका छन्। प्रतिशतमा यो कमी करिब ७.४ प्रतिशत हो।

यसले एउटै प्राधिकरणअन्तर्गत रहेका उत्पादन केन्द्रहरूको कार्यसम्पादन समान नरहेको देखाउँछ। ठूला विद्युत्‌गृहले समग्र लक्ष्य धाने पनि मध्यम विद्युत्‌गृहको कम उत्पादनका कारण दुवै समूहको संयुक्त उत्पादन भने लक्ष्यभन्दा तल रहेको छ।

संयुक्त लक्ष्य पनि पूरा भएन

ठूला र मध्यम विद्युत्‌गृहलाई एकै ठाउँमा राख्दा आव २०८२/८३ का लागि कुल २ हजार ७९१.१ गिगावाट घण्टा उत्पादन गर्ने लक्ष्य थियो। वास्तविक उत्पादन भने २ हजार ७६३.७३ गिगावाट घण्टा भएको छ।

अर्थात् संयुक्त उत्पादन लक्ष्यभन्दा २७.३७ गिगावाट घण्टा कम भएको छ। लक्ष्यको तुलनामा समग्र उपलब्धि करिब ९९ प्रतिशत हो। यसरी हेर्दा ठूला विद्युत्‌गृहले लक्ष्य नाघे पनि मध्यम विद्युत्‌गृहको कमीले समग्र उत्पादन लक्ष्य पूरा हुन सकेन।

ठूला आयोजनाको प्रदर्शन किन महत्वपूर्ण?

ठूला उत्पादन सञ्चालन तथा मर्मत विभागअन्तर्गत ७ वटा आयोजना छन्। तिनको कुल जडित क्षमता ४६५ मेगावाट रहेको छ। यी आयोजनाले २ हजार ३९५.९८ गिगावाट घण्टा उत्पादन गरेका छन्।

प्राधिकरणको आफ्नै उत्पादनमा यी आयोजनाको योगदान अत्यन्त ठूलो छ। ठूला र मध्यम आयोजनाको संयुक्त २ हजार ७६३.७३ गिगावाट घण्टा उत्पादनमध्ये ठूला आयोजनाको हिस्सा करिब ८६.७ प्रतिशत छ। त्यसैले ठूला आयोजनाले लक्ष्य भेट्नु वा नाघ्नु प्राधिकरणको समग्र आफ्नै उत्पादनका लागि महत्वपूर्ण देखिन्छ।

केही आयोजना लक्ष्यभन्दा निकै अगाडि

ठूला तथा मध्यम उत्पादन केन्द्रमध्ये केही आयोजनाको प्रदर्शन भने समग्र औसतभन्दा निकै राम्रो रहेको छ। प्रतिवेदनअनुसार:

• माथिल्लो त्रिशूली–३ए — लक्ष्यको १०६.३८ प्रतिशत
• मर्स्याङ्दी — १०४.३८ प्रतिशत
• मध्य मर्स्याङ्दी — १०१.९२ प्रतिशत
• पुवाखोला — १०५.३८ प्रतिशत
• सुनकोशी — १०४.०६ प्रतिशत
• सेती — १०२.२७ प्रतिशत

यसले लक्ष्य पूरा गर्ने सवालमा पनि आयोजनाबीच उल्लेख्य अन्तर रहेको देखाउँछ।

प्रश्न उत्पादन लक्ष्यको मात्र होइन

प्राधिकरणका विद्युत्‌गृहले लक्ष्य पूरा गरे वा गरेनन् भन्ने तथ्यलाई केवल उत्पादनको अंकका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा आयोजनाको सञ्चालन अवस्था, पानीको उपलब्धता, मर्मतसम्भार र मौसमी उत्पादनको प्रभावसँग जोडेर हेर्नुपर्ने देखिन्छ।

विशेषगरी प्राधिकरणका आफ्नै आयोजनाको उत्पादनमा वर्षायाम र सुख्खायामबीच ठूलो अन्तर देखिएको अवस्थामा कुनै आयोजनाले लक्ष्य भेट्न नसक्नुको कारण छुट्टाछुट्टै विश्लेषण गर्नुपर्ने हुन्छ।

आव २०८२/८३ को तथ्यले भने एउटा स्पष्ट तस्वीर दिएको छ– प्राधिकरणका ठूला विद्युत्‌गृहले उत्पादन लक्ष्य धानेका छन्, तर मध्यम विद्युत्‌गृहको कमजोर प्रदर्शनले समग्र लक्ष्यमा असर पारेको छ।