काठमाडौं : मनसुनको धान खेतीको मुख्य सिजनमा देशका प्रमुख सिँचाइ प्रणालीहरू पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा रहेपछि किसानका खेतसम्म पानी पुग्न थालेको छ । धान रोपाइँ तथा बालीको नियमित सिँचाइलाई प्राथमिकतामा राख्दै सरकारले ठूला नहर आयोजनामार्फत पानी आपूर्ति गरिरहेको छ । यससँगै नयाँ क्षेत्रमा समेत सिँचाइ सुविधा विस्तार हुने क्रम जारी छ ।

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयअन्तर्गतको जलस्रोत तथा सिँचाइ विभागका अनुसार सुनसरी–मोरङ सिँचाइ आयोजनाले ६८ हजार हेक्टर क्षेत्रमा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराइरहेको छ । त्यसमध्ये ५५ हजार हेक्टरमा सतह सिँचाइमार्फत खेतमा पानी पुर्‍याइएको छ । त्यसैगरी राजापुर सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालयले १४ हजार १३८ हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सेवा उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

विभागका अनुसार कमला सिँचाइ प्रणाली, भेरी करिडोर तथा बृहत् दाङ उपत्यका सिँचाइ आयोजनाका नहरहरू पनि धान बालीका लागि निरन्तर सञ्चालनमा छन् । धान खेतीको संवेदनशील समयमा किसानले पानीको अभाव भोग्न नपरोस् भन्ने उद्देश्यले नहर सञ्चालनलाई प्राथमिकता दिइएको हो । बाली लगाउने र हुर्काउने समयमा सिँचाइ अवरुद्ध नहोस् भनेर आयोजनाका निर्माण तथा मर्मतसम्भारका कामसमेत बाली भित्र्याएपछिको समयमा केन्द्रित गर्ने गरी कार्यतालिका मिलाइएको विभागले जनाएको छ ।

विभागका महानिर्देशक दिनेश रजौरियाले धान बालीको सिजनमा किसानलाई नियमित पानी उपलब्ध गराउनु विभागको प्राथमिकता रहेको बताए । उनका अनुसार अहिले सञ्चालनमा रहेका सिँचाइ प्रणालीबाट किसानका खेतसम्म पानी पुर्‍याउने कामलाई निरन्तरता दिइएको छ । कृषि उत्पादनका लागि सिँचाइको महत्त्वलाई ध्यानमा राखेर निर्माणाधीन आयोजनाका काम र पानी वितरणबीच आवश्यक समन्वय मिलाइएको उनले बताए ।

पुराना सिँचाइ प्रणालीबाट सेवा विस्तार भइरहेका बेला नयाँ क्षेत्रमा समेत सिँचाइ सुविधा थपिने क्रम जारी छ । विभागका अनुसार पोखराअन्तर्गत कास्कीमा ३५ हेक्टर, भेरी करिडोरमा १० हेक्टर र विराटनगरअन्तर्गत तीन हेक्टर क्षेत्रमा नयाँ सिँचाइ सुविधा थपिएको छ । त्यस्तै सिक्टा र बबईलगायतका आयोजनासमेत समेट्दा भदौ मसान्तसम्म करिब २०० हेक्टर नयाँ जमिनमा सिँचाइ सुविधा विस्तार भएको विभागले जनाएको छ ।

नेपालको कृषि उत्पादन अझै पनि ठूलो हदसम्म मनसुनमा निर्भर रहँदै आएको अवस्थामा बाह्रै महिना सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराउने लक्ष्य सरकारका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा रहेको छ । मनसुनमा नहर सञ्चालन गरेर धान खेतीलाई सहयोग पुर्‍याउनुका साथै नयाँ क्षेत्रमा सिँचाइ विस्तार गर्नुले कृषि उत्पादनको आधार फराकिलो बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

तर, सिँचाइ आयोजनाको प्रभावकारिता पानी उपलब्ध गराएको क्षेत्रफलमा मात्र सीमित नभई किसानले आवश्यक समयमा पर्याप्त पानी पाउने सुनिश्चिततासँग पनि जोडिएको छ । त्यसैले निर्माणाधीन आयोजना समयमै सम्पन्न गर्ने, वितरण प्रणाली व्यवस्थित बनाउने र विस्तार भएका सिँचाइ प्रणालीलाई नियमित सञ्चालनमा राख्ने विषय उत्तिकै महत्त्वपूर्ण देखिन्छ ।