काठमाडौं : माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनामा भूमिगत संरचनाभित्र फसेकाहरूको खोज तथा उद्धारका क्रममा उद्धार टोली केबल डक्ट टनेलको मुखसम्म पुगेको छ।

उद्धार कार्यमा संलग्न  श्रीराम न्यौपानेले सामाजिक सञ्जालमार्फत “Trishuli 3A Update — Reached at Face of cable duct Tunnel” भन्दै पछिल्लो अवस्थाबारे जानकारी दिएका हुन्।

केबल डक्ट टनेलको मुखसम्म उद्धार टोली पुगेको अवस्थाले अब उक्त सुरुङमार्फत भित्र प्रवेश गरी फसेकाहरू रहेको सम्भावित क्षेत्रसम्म पुग्न सकिने बाटो पहिचान गर्न थप सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

यसअघि उद्धार टोलीले पावरहाउसतर्फको पहुँच सुरुङमा प्रवेश गरी अवरोध हटाउने तथा पानी निकाल्ने काम अघि बढाउँदै आएको थियो। आयोजनाका भूमिगत संरचनाको नक्सा अध्ययन गरिरहेका विज्ञहरूले समेत केबल डक्ट टनेललगायत विद्यमान संरचनाबाट फसेकासम्म पुग्ने सम्भावित छोटो मार्ग पहिचान गर्नुपर्ने सुझाव दिँदै आएका छन्।

केबल डक्ट टनेलको मुखसम्म उद्धार टोली पुगेसँगै अब त्यसको अर्को छेउ कहाँ खुल्छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बनेको छ। आयोजनाको अस–बिल्ट नक्सा (आयोजना वास्तवमा निर्माण सम्पन्न भएपछि जमिनमा जस्तो संरचना बनेको छ, त्यसलाई देखाउने अन्तिम नक्सा) सँग स्थलगत अवस्थालाई मिलाएर हेर्दा यसबाट फसेकाहरूसम्म पुग्ने वैकल्पिक पहुँच वा कम्तीमा अक्सिजन तथा सञ्चार सम्पर्क स्थापित गर्न सकिने सम्भावना छ कि छैन भन्ने तत्काल परीक्षण गर्न सकिन्छ।

यद्यपि, केबल डक्ट टनेलबाट फसेका व्यक्तिसम्म पुग्न सकिन्छ वा त्यहाँबाट उद्धार गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा अहिलेको सूचनाले पुष्टि गर्दैन। यसको वास्तविक अवस्था, टनेलको लम्बाइ, भित्रको अवरोध र अन्य भूमिगत संरचनासँगको जडानबारे स्थलगत प्राविधिक अध्ययन आवश्यक हुनेछ।

अहिलेको मुख्य उपलब्धि भनेको उद्धार टोली केबल डक्ट टनेलको मुखसम्म पुग्नु हो। यसले उद्धारका लागि अर्को सम्भावित पहुँच पहिचान भएको संकेत गरेको छ।

केबल डक्ट टनेल केका लागि हुन्छ?

भूमिगत पावरहाउसमा टर्बाइन, जेनेरेटर, नियन्त्रण कक्ष, स्विचयार्ड आदिबाट आउने–जाने धेरै प्रकारका विद्युत् केबल, नियन्त्रणका तार, सञ्चारका तार  सुरक्षा तथा निगरानी प्रणालीका केबल लाई व्यवस्थित रूपमा लैजान केबल डक्ट बनाइन्छ।

यसले केबललाई पानी, ढुंगा–माटो तथा अन्य क्षतिबाट जोगाउने र मर्मतका लागि पहुँच दिने काम गर्छ।

अहिलेको उद्धारमा यसको महत्व किन भयो?

अब महत्वपूर्ण कुरा त्यो केबल डक्ट टनेल कहाँ पुग्छ? भन्ने हो। यदि यो डक्ट मुख्य पावरहाउस, नियन्त्रण कक्ष वा अन्य भूमिगत क्याभर्नसँग जोडिएको संरचनासम्म पुग्छ भने, त्यसको वास्तविक अवस्था जाँच गरेर फसेकाहरूसम्म पुग्ने, आवाज/सञ्चार सम्पर्क गर्ने वा हावा/अक्सिजन पुर्‍याउने सम्भावित वैकल्पिक मार्ग बन्न सक्छ।

केबल डक्ट टनेलको मुखसम्म पुग्नु भनेको फसेकाहरूसम्म पुगिसक्नु होइन। डक्टको अर्को छेउ कहाँ छ, बीचमा कति अवरोध छ, पानी वा लेदोको अवस्था कस्तो छ र मानिस वा उद्धार उपकरण लैजान पर्याप्त ठाउँ छ कि छैन भन्ने कुरा अहिले पुष्टि हुन बाँकी छ।

यसलाई घरको उदाहरणबाट बुझौँ।

मुख्य कोठासम्म पुग्ने ठूलो बाटो मुख्य सुरुङ भयो भने, भित्ताभित्र बिजुलीका तार लैजान बनाइएको छुट्टै पाइप/गल्ली केबल डक्ट जस्तै हो।

तर जलविद्युत् आयोजनामा यस्तो डक्ट निकै ठूलो र प्राविधिक संरचनाको हिस्सा हुन सक्छ। त्यसैले “केबल लैजाने बाटो” भए पनि आपत्कालीन अवस्थामा त्यसले वैकल्पिक पहुँचको भूमिका खेल्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने कुरा आयोजनाको वास्तविक डिजाइनमा निर्भर हुन्छ।

अहिलेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न यही हो: केबल डक्ट टनेलको अर्को छेउ कुन भूमिगत संरचनामा खुल्छ?