काठमाडौं : माथिल्लो त्रिशूली-३ ‘ए’ जलविद्युत् केन्द्रमा भूमिगत संरचनाभित्र फसेकाहरूको खोज तथा उद्धारका लागि चारवटा एक्स्काभेटर परिचालन गरी सुरुङ प्रवेशमार्ग खोल्ने काम तीव्र पारिएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार उद्धारकर्ता सुरुङभित्र प्रवेश गराउन ड्रिलिङ तथा उत्खननको काम निरन्तर भइरहेको छ।

प्राधिकरणले २०८३ भदौ १६ गते दिउँसो ३ बजेसम्मको अवस्थाबारे सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार उद्धार कार्य अटुट रूपमा जारी छ। उद्धारकर्ता प्रवेश गराउन आवश्यक मार्ग तयार गर्ने उद्देश्यले चारवटा एक्स्काभेटरबाट ड्रिलिङ तथा उत्खननको काम भइरहेको हो।

पावरहाउस निर्माणमा संलग्न विज्ञसँग छलफल

उद्धार कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउन उक्त पावरहाउस निर्माणमा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न रहेका विज्ञहरूसँग छलफल गरी कार्ययोजना तयार पारेर उद्धार अघि बढाइएको प्राधिकरणले जनाएको छ।

यसअघि जलविद्युत् आयोजनाका भूमिगत संरचनाको नक्सा अध्ययन गर्दै विज्ञहरूले आयोजनामै रहेका विभिन्न पहुँच संरचनाको उपयोग गरी उद्धारका वैकल्पिक उपाय खोज्नुपर्ने सुझाव दिँदै आएका थिए।

विशेषगरी चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाका पूर्व सीईओ तथा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका पूर्व उपकार्यकारी निर्देशक ई. लीलानाथ भट्टराईले आयोजना सम्पन्न प्रतिवेदनमा रहेको अस-बिल्ट नक्सा (निर्माण सम्पन्न भएपछि वास्तविक रूपमा बनेको संरचना देखाउने नक्सा) अध्ययन गरी उद्धारका सम्भावित छोटा मार्ग पहिचान गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

गली काटेर पानी र डेब्रिज हटाइँदै

प्राधिकरणका अनुसार अहिले गली कटिङ गरी भित्रबाट डिवाटरिङ (जम्मा भएको पानी निकाल्ने काम) तथा जमेको डेब्रिज (ढुंगा, माटो तथा भग्नावशेष) हटाउने काम पनि जारी छ।

यसबाट सुरुङभित्र उद्धारकर्ता प्रवेश गर्न सक्ने अवस्था सिर्जना गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

यसअघि पनि उद्धार टोलीले पावरहाउसतर्फको पहुँच सुरुङमा प्रवेश गर्ने बाटो खोल्ने, पानी निकाल्ने तथा अवरोध हटाउने काम अघि बढाएको थियो। पछिल्लो चरणमा केबल डक्ट टनेलको मुखसम्म उद्धार टोली पुगेको जानकारीसमेत सार्वजनिक भएको थियो।

पानी र लेदो हटाउनु मुख्य चुनौती

त्रिशूली-३ ‘ए’को उद्धारमा अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौतीमध्ये सुरुङभित्र जम्मा भएको पानी, लेदो तथा डेब्रिज हटाएर सुरक्षित प्रवेशमार्ग बनाउनु रहेको देखिन्छ।

नेपाली सेनाका पछिल्ला विवरणमा पनि त्रिशूली-३ ‘ए’मा टनेल हेड फेला पारेर कम्प्रेसरमार्फत हावा पठाउने तथा पानी निकाल्ने काम भइरहेको र वैकल्पिक मार्ग खोल्ने प्रयास जारी रहेको उल्लेख छ।

यससँगै उद्धार टोलीले सुरुङभित्र प्रवेश गर्न सक्ने ठाउँ तयार गर्न रक ब्रेकर तथा भारी उपकरणसमेत प्रयोग गर्दै आएको छ।

उद्धारमा प्राविधिक विज्ञताको प्रयोग

प्राधिकरणले पावरहाउस निर्माणमा प्रत्यक्ष संलग्न रहेका विज्ञसँग परामर्श गरेर कार्ययोजना बनाएको जानकारी दिनुले उद्धारमा आयोजनाको निर्माणकालीन प्राविधिक ज्ञान र भूमिगत संरचनाको वास्तविक जानकारी उपयोग गर्न थालिएको देखिन्छ।

जलविद्युत् आयोजनाको भूमिगत संरचना जटिल हुने भएकाले कुन सुरुङ कहाँ पुग्छ, कुन संरचनाबाट वैकल्पिक पहुँच बनाउन सकिन्छ र पानी तथा डेब्रिज कसरी हटाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा आयोजनाको निर्माणमा संलग्न प्राविधिकको अनुभव उपयोगी हुने देखिन्छ।

उद्धार कार्यमा सबै विकल्प समानान्तर रूपमा अघि बढाउनुपर्ने

त्रिशूली-३ ‘ए’मा उद्धारका लागि मुख्य प्रवेशमार्ग खोल्ने प्रयाससँगै डिवाटरिङ, डेब्रिज हटाउने, ड्रिलिङ तथा वैकल्पिक पहुँच पहिचान गर्ने काम समानान्तर रूपमा अघि बढाइएको छ।

यसअघि पनि विज्ञहरूले आयोजनाका विभिन्न भूमिगत संरचना, पहुँच सुरुङ तथा अन्य सम्भावित मार्ग अध्ययन गरी फसेकासम्म पुग्ने छोटो बाटो खोज्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए।

अहिलेको अवस्थाले पनि एउटा मात्र प्रवेशमार्गमा निर्भर नरही उपलब्ध सबै प्राविधिक विकल्प परीक्षण गर्दै उद्धारको गति बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।

भोटेकोशी-त्रिशूली करिडोरमा आएको बाढीपछि विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका भूमिगत संरचनामा फसेकाहरूको खोजी तथा उद्धार जारी छ। त्रिशूली-३ ‘ए’सहित चिलिमे, लाङटाङ, माथिल्लो त्रिशूली-१ र त्रिशूली-३ ‘बी’मा समेत विभिन्न टोली परिचालन गरिएको छ।

त्रिशूली-३ ‘ए’मा भने अहिलेको प्राथमिकता स्पष्ट छ— सुरुङभित्र उद्धारकर्ता प्रवेश गर्न सक्ने सुरक्षित मार्ग बनाउने, पानी र डेब्रिज हटाउने तथा उपलब्ध प्राविधिक ज्ञान र उपकरणको अधिकतम उपयोग गर्दै फसेकासम्म छिटो पुग्ने।