काठमाडौं : बुटवल पावर कम्पनी लिमिटेड (बीपीसी) को पछिल्ला पाँच वर्षको वित्तीय अवस्था विवरण (Balance Sheet) र नाफा-नोक्सान खाता (Profit & Loss Account) ले कम्पनीको अवस्था मिश्रित देखाएको छ। कम्पनी कागजमा अझै नाफामै रहे पनि नाफा पाँच वर्षअघिको तुलनामा आधाभन्दा बढी घटेको छ। उता, सहायक र आबद्ध कम्पनीमा लगानी बढ्दै जाँदा कम्पनीको नगद मौज्दात, चालु सम्पत्ति, र तरलता (liquidity) भने कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ।

कम्पनीले हालै सार्वजनिक गरेको वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार कम्पनीको पाँच वर्षे नाफा-नोक्सान सारांश (statement of profit and loss) अनुसार करपछिको खुद नाफा आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा रु ५०.१८ करोड रहेकोमा २०८१/८२ मा झरेर रु २१.७३ करोड मा सीमित भएको छ। अर्थात् पाँच वर्षमा खुद नाफा करिब ५६.७ प्रतिशत ले घटेको देखिन्छ। बीचका वर्षहरूमा केही उतारचढाव भए पनि कम्पनी अझै पुरानै नाफा स्तरमा फर्किन सकेको छैन।

यद्यपि मुख्य व्यवसायबाट आउने आम्दानी भने पूर्ण रूपमा खस्किएको छैन। बिजुली बिक्री तथा सेवा आम्दानीसमेत समेटिएको कुल सञ्चालन आम्दानी (total operating income) २०७७/७८ को रु ६४.६१ करोड बाट २०८१/८२ मा रु ७३.३८ करोड पुगेको छ। तर यो वृद्धि त्यति बलियो छैन, जसले समग्र नाफामा आएको गिरावटलाई भरपर्दो रूपमा पूर्ति गर्न सकोस्। पाँच वर्षमा सञ्चालन आम्दानीको उच्चतम बिन्दु २०७८/७९ मा रु ७७.५० करोड पुगेको थियो, त्यसपछि त्यो घटेर फेरि पछिल्लो वर्ष केही सुध्रिएको देखिन्छ।

बुटवल पावरको नाफामा अर्को ठूलो असर गैर-सञ्चालन आम्दानी (non-operating income) को उतारचढावले गरेको देखिन्छ। २०७७/७८ मा रु ७५.४० करोड रहेको गैर-सञ्चालन आम्दानी २०८१/८२ मा घटेर रु ११.१४ करोड मा झरेको छ। यसले कम्पनीको विगतका केही वर्षको नाफा स्थिर सञ्चालनभन्दा बढी वित्तीय आम्दानी (financial income), लाभांश आम्दानी (dividend income), सम्पत्ति बिक्री लाभ, वा एकपटकका अन्य आम्दानीमा टिकेको संकेत गर्छ। नाफाको गुणस्तरका दृष्टिले यो स्थिति बलियो मानिँदैन, किनकि यस्ता आम्दानीहरू वर्षैपिच्छे दोहोरिने ग्यारेन्टी हुँदैन।

कम्पनीको खर्चतर्फ हेर्दा उत्पादन, वितरण र प्रशासनिक खर्चको संरचना धेरै नाटकीय रूपमा परिवर्तन भएको देखिँदैन। तर केही वर्षमा लगानीमा मूल्यह्राससम्बन्धी हानि (impairment loss in investment) ले नाफालाई ठूलो असर गरेको छ। २०७७/७८ मा यस्तो हानि रु २५.२१ करोड र २०७९/८० मा रु ४६.२१ करोड पुगेको थियो। पछिल्लो वर्ष यस्तो हानि नदेखिनु सकारात्मक भए पनि यसले बुटवल पावरको लगानी पोर्टफोलियो विगतमा दबाबमा रहेको संकेत गर्छ।

वित्तीय अवस्था विवरण (Balance Sheet) हेर्दा कम्पनीको कुल आकार भने स्थिरदेखि हल्का बढ्दो अवस्थामा छ। कुल सम्पत्ति २०७७/७८ मा रु ७.६९ अर्ब रहेकोमा २०८१/८२ मा रु ८.१३ अर्ब पुगेको छ। त्यस्तै कुल इक्विटी (equity) पनि रु ७.०१ अर्ब बाट रु ७.०८ अर्ब पुगेको छ। यसले कम्पनी अत्यधिक ऋणले थिचिएको छैन भन्ने देखाउँछ। पूँजी संरचनाका हिसाबले कम्पनी अझै बलियो देखिन्छ।

तर यही बलियो खुद सम्पत्तिको आधारभित्र अर्को चिन्ताजनक तस्वीर छ। कम्पनीको चालु सम्पत्ति (current assets) पाँच वर्षमा रु १.९२ अर्ब बाट घटेर रु ४८.८१ करोड मा झरेको छ। यो करिब ७४.६ प्रतिशत को गिरावट हो। अझ स्पष्ट संकेत त नगद तथा बैंक मौज्दात (cash and bank balance) मा देखिन्छ। २०७७/७८ मा कम्पनीसँग रु ६८.४९ करोड नगद तथा बैंक मौज्दात रहेकोमा २०८१/८२ मा यो घटेर रु ५.०१ करोड मा सीमित भएको छ। अर्थात् पाँच वर्षमा हातमा उपलब्ध नगद करिब ९२.७ प्रतिशत ले खुम्चिएको छ।

उता, चालु दायित्व (current liabilities) भने पछिल्लो वर्ष ह्वात्तै बढेको छ। २०७७/७८ मा रु १९.५९ करोड रहेको चालु दायित्व २०८१/८२ मा रु ४६.६५ करोड पुगेको छ। यसमध्ये अल्पकालीन ऋण (current borrowings) मात्र रु ३२.५० करोड पुगेको देखिन्छ। यसले कम्पनीले छोटो अवधिको वित्तीय दबाब धान्न अल्पकालीन ऋणमा निर्भरता बढाएको संकेत गर्छ।

यसको सीधा असर कम्पनीको चालु अनुपात (current ratio) मा देखिन्छ। पाँच वर्षअघि चालु सम्पत्तिले चालु दायित्वलाई झन्डै ९.८ गुणा ढाक्थ्यो। अहिले त्यो अनुपात घटेर करिब १.०५ मा झरेको छ। चालु अनुपात १ नजिक पुग्नु सामान्यतया कम्पनीको तरलता सुरक्षा घेरा (liquidity cushion) पातलो हुँदै गएको संकेत मानिन्छ। अर्थात्, बुटवल पावरसँग कागजमा सम्पत्ति भए पनि छिटो भुक्तानीयोग्य चल्ती स्रोत भने कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ।

कम्पनीको स्रोत कहाँ गयो भन्ने प्रश्नको उत्तर शेयर लगानी (investment in shares) मा देखिन्छ। बुटवल पावरको शेयर लगानी पाँच वर्षमा रु ३.३० अर्ब बाट बढेर रु ५.२६ अर्ब पुगेको छ। अर्थात् कम्पनीले आफ्ना स्रोतको ठूलो हिस्सा सहायक र आबद्ध कम्पनीहरूमा लगानीतर्फ मोडेको देखिन्छ। रणनीतिक दृष्टिले यस्तो लगानी दीर्घकालमा लाभदायी हुन सक्छ, तर तत्कालका लागि यसले मूल कम्पनीको नगद र तरलतामा दबाब बढाउने जोखिम पनि ल्याउँछ।

यसबाट बुटवल पावरको वित्तीय अवस्थाबारे एउटा स्पष्ट निष्कर्ष निस्कन्छ। कम्पनी घाटामा गएको वा ऋणले डुबेको अवस्थामा छैन। यसको खुद सम्पत्ति (net worth) बलियो छ, दीर्घकालीन ऋण धेरै भारी छैन, र मुख्य व्यवसायबाट आम्दानी पनि पूर्ण रूपमा बिग्रिएको छैन। तर अर्कोतर्फ कम्पनीको नाफा कमजोर, गैर-सञ्चालन आम्दानीमा निर्भरता उच्च, नगद मौज्दात न्यून, चालु सम्पत्ति घट्दो, र अल्पकालीन दायित्व बढ्दो अवस्थामा छ।

अर्थात् बुटवल पावर अहिलेको अवस्थामा सम्पत्तिमा बलियो तर नगदमा दबाबमा परेको कम्पनी (asset-rich but cash-tight company) जस्तो देखिन्छ—सम्पत्तिमा बलियो, तर चल्ती पैसामा दबाबमा। यही कारण वार्षिक साधारण सभामा लाभांश, तरलता, लगानीको प्रतिफल, र मूल कम्पनीको नगद व्यवस्थापनबारे प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक देखिन्छ।

पछिल्ला पाँच वर्षको वित्तीय प्रवृत्तिले देखाउँछ कि बुटवल पावरको मूल चुनौती अब केवल नाफा कमाउने होइन, लगानीलाई प्रतिफलमा बदल्ने, नाफालाई नगदमा रूपान्तरण गर्ने, र अल्पकालीन वित्तीय दबाब घटाउने हो। सहायक र आबद्ध कम्पनीहरूमा बढ्दो लगानीले भविष्यमा मूल्य सिर्जना गर्न सक्छ, तर त्यसको लाभ समयमै नआए मूल कम्पनीको तरलता दबाब अझ बढ्न सक्छ।