काठमाडौं : पछिल्ला महिनामा जलविद्युत् कम्पनीहरूले हकप्रद सेयर निष्कासनलाई पूँजी व्यवस्थापनको प्रमुख माध्यम बनाउन थालेका छन्। विद्युत् नियमन आयोगले नयाँ आयोजना निर्माणसँगै दीर्घकालीन ऋण भुक्तानीका लागि समेत हकप्रद सेयर निष्कासनको बाटो खुला गरेपछि यस्तो प्रवृत्ति अझ बढेको हो।

यही सन्दर्भमा ३२ जलविद्युत् कम्पनीको प्रति सेयर नेटवर्थ, आयोजनाको बाँकी अवधि तथा हकप्रदपछिको न्यूनतम आवश्यक बजार मूल्यलाई आधार मानेर गरिएको तुलनात्मक विश्लेषणले कम्पनीहरूको आधारभूत अवस्था फरक-फरक रहेको देखाएको छ।

नेटवर्थमा सूर्यकुण्ड सबैभन्दा अगाडि

विश्लेषणअनुसार प्रति सेयर नेटवर्थका आधारमा सूर्यकुण्ड हाइड्रो इलेक्ट्रिक लिमिटेड (SKHEL) सबैभन्दा बलियो देखिएको छ। कम्पनीको प्रति सेयर नेटवर्थ रु. ८८९ छ। त्यसपछि अपोलो हाइड्रोपावर (रु. ८२०), स्नो रिभर्स (रु. ७७१) र मैलुङ खोला जलविद्युत् (रु. ४४६) क्रमशः अगाडि छन्।

यसले ती कम्पनीहरूको सञ्चित सम्पत्ति र वित्तीय आधार तुलनात्मक रूपमा बलियो रहेको संकेत गर्छ।

आयोजना बाँकी आयु पनि महत्वपूर्ण

जलविद्युत् कम्पनीको मूल्याङ्कन गर्दा आयोजना अझ कति वर्ष सञ्चालनमा रहनेछ भन्ने पक्ष पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

तालिकाअनुसार स्नो रिभर्स लिमिटेडको आयोजना अवधि ३०.२८ वर्ष बाँकी छ। त्यसपछि मध्य सोलु, अपर स्याङ्गे, रावा इनर्जी, अपोलोलगायत कम्पनीहरूको आयोजना अवधि २५ वर्षभन्दा बढी छ। यसको अर्थ ती कम्पनीसँग भविष्यमा आम्दानी गर्ने समय अपेक्षाकृत लामो छ।

हकप्रदपछि मूल्य कति हुनुपर्ला?

विश्लेषणमा ७.५ प्रतिशत र १३ प्रतिशत बोनस सेयर समायोजनपछिको न्यूनतम आवश्यक बजार मूल्य पनि प्रस्तुत गरिएको छ।

उदाहरणका लागि सूर्यकुण्डको हकमा ७.५ प्रतिशत बोनस समायोजनपछि न्यूनतम मूल्य रु. ७३.८५ तथा १३ प्रतिशत बोनस समायोजनपछि रु. १२१.८८ हुनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।

यस्तै प्रत्येक कम्पनीका लागि छुट्टाछुट्टै न्यूनतम मूल्य निर्धारण गरिएको छ, जसले हकप्रदपछि सम्भावित मूल्य समायोजनको संकेत दिन्छ।

लगानीकर्ताले के हेर्ने?

विश्लेषकहरूका अनुसार हकप्रद सेयर आउँदैछ भनेर मात्रै लगानी गर्नु पर्याप्त हुँदैन। कम्पनीको प्रतिसेयर नेटवर्थ, आयोजना सञ्चालनको बाँकी अवधि, आम्दानी क्षमता, ऋणको अवस्था, प्रतिशेयर आम्दानी (EPS), नगद प्रवाह,र भविष्यका विस्तार योजनासमेत मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा हकप्रद सेयर निष्कासनको प्रवृत्ति तीव्र बन्दै गएको छ। हालसम्म दर्जनौँ कम्पनीले हकप्रदमार्फत अर्बौं रुपैयाँ उठाइसकेका छन् भने थप कम्पनीहरू पनि नियामकीय स्वीकृतिको प्रक्रियामा छन्।

यो तालिकाले "कुन कम्पनीको सेयर किन्ने वा बेच्ने" भन्ने सिफारिस गर्दैन। बरु, हकप्रदअघि कम्पनीहरूको वित्तीय आधार तुलना गर्ने एउटा सन्दर्भ दिन्छ।

यदि कुनै कम्पनीको नेटवर्थ बलियो, आयोजना सञ्चालन अवधि लामो र भविष्यको आम्दानी क्षमता राम्रो छ भने त्यस्ता कम्पनी हकप्रदपछि पनि तुलनात्मक रूपमा मजबुत देखिन सक्छन्। तर अन्तिम लगानी निर्णय गर्दा कम्पनीको पछिल्लो वित्तीय विवरण, नाफा, लाभांश नीति र बजार अवस्थासमेत समग्र रूपमा मूल्याङ्कन गर्नु आवश्यक हुन्छ।