आर्थिक सुधारको संकेत, तर उत्पादन क्षेत्र अझै दबाबमा
कृषि सुस्त, उद्योगको क्षमता उपयोग न्यून, सेवा र वैदेशिक व्यापारमा देखियो सुधार
जलसरोकार
काठमाडौं : नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक गतिविधि अध्ययन (एकीकृत) अर्ध–वार्षिक प्रतिवेदन २०८२/८३ ले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा मुलुकको अर्थतन्त्र क्रमशः सुधारतर्फ अघि बढेको देखाएको छ। तर कृषि उत्पादन, औद्योगिक क्षेत्रको क्षमता उपयोग, विकास खर्चको प्रभावकारिता र उत्पादनमुखी लगानी विस्तारमा अझै चुनौती कायम रहेको प्रतिवेदनले औंल्याएको छ।
राष्ट्र बैंकको अध्ययनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ३.८५ प्रतिशत रहने प्रारम्भिक अनुमान छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको आर्थिक वृद्धिदर ४.४३ प्रतिशत रहेको संशोधित अनुमान छ।
अर्थतन्त्रमा सेवा क्षेत्रको प्रभुत्व कायमै रहने देखिएको छ। कुल गार्हस्थ उत्पादनमा सेवा क्षेत्रको योगदान ६१.८१ प्रतिशत, कृषि क्षेत्रको २४.४६ प्रतिशत र उद्योग क्षेत्रको १३.७३ प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको छ।
कृषि क्षेत्रमा उत्पादन घट्ने संकेत
राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा कृषि क्षेत्रमा मिश्रित अवस्था देखाएको छ। खाद्यान्न तथा अन्य बालीले ढाकेको क्षेत्रफल अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६.७६ प्रतिशतले घटेको छ।
धान, मकै, गहुँलगायत प्रमुख खाद्यान्न उत्पादनमा दबाब देखिएको छ। खाद्यान्न बालीमध्ये धानले सबैभन्दा ठूलो क्षेत्र ओगटेको भए पनि उत्पादन वृद्धिको गति कमजोर देखिएको प्रतिवेदनले उल्लेख गरेको छ।
तरकारी तथा बागवानीतर्फ भने केही सकारात्मक संकेत देखिएका छन्। तरकारी तथा बागवानी क्षेत्रफल विस्तार भएको छ भने फलफूल उत्पादनमा पनि सुधार देखिएको छ। फलफूल खेतीले ढाकेको क्षेत्रफल ६.५१ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
पशुपन्छी क्षेत्रमा पनि उतारचढाव देखिएको छ। दूध उत्पादन २५.९७ प्रतिशतले घटेको भए पनि मासु उत्पादन ७.३७ प्रतिशत र अण्डा उत्पादन ६.७३ प्रतिशतले बढेको छ।
उद्योग क्षेत्रमा लगानी भए पनि गति कमजोर
औद्योगिक क्षेत्रमा अपेक्षित सुधार हुन सकेको छैन। राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग ४२.११ प्रतिशत मात्र रहेको छ।
यसले उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुन नसकेको देखाउँछ। बजार माग कमजोर हुनु, उत्पादन लागत बढ्नु, लगानी वातावरणमा देखिएको अनिश्चितता र कर्जा विस्तारमा आएको सुस्तता उद्योग क्षेत्रका चुनौती बनेका छन्।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाह भएको कुल कर्जामध्ये औद्योगिक क्षेत्रमा गएको कर्जाको हिस्सा ३०.८२ प्रतिशत रहेको छ।
पर्यटन र सेवा क्षेत्रमा बढ्दो चहलपहल
सेवा क्षेत्रमा भने अर्थतन्त्रलाई धान्ने आधार बलियो देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि पुससम्म नेपालमा ६ लाख ३ हजार १५० पर्यटक आएका छन्।
पर्यटनसँगै होटल, यातायात, वित्तीय सेवा र अन्य सेवा गतिविधिमा सुधार देखिएको राष्ट्र बैंकको निष्कर्ष छ।
घरजग्गा कारोबारमा भने मिश्रित अवस्था छ। घरजग्गा रजिस्ट्रेसन संख्या १०.४ प्रतिशतले घटेर २ लाख ५ हजार ६६८ कायम भएको छ। तर यसबाट प्राप्त राजस्व ६८.५ प्रतिशतले बढेर १८ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
बैंकिङ क्षेत्रमा निक्षेप बढ्यो, कर्जा विस्तार सीमित
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप संकलन बढेको छ। २०८१ पुस मसान्तको तुलनामा २०८२ पुस मसान्तसम्म निक्षेप १५.३९ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ भने कर्जा प्रवाह ६.२४ प्रतिशतले बढेको छ।
बैंकिङ गतिविधिमा प्रदेशगत असमानता भने कायम छ। कुल निक्षेप र कर्जामा बागमती प्रदेशको हिस्सा सबैभन्दा धेरै रहेको छ। निक्षेपमा बागमतीको हिस्सा ६५.५२ प्रतिशत र कर्जामा ६०.३३ प्रतिशत रहेको छ।
पूर्वाधारमा निर्माण बढ्दै, खर्च क्षमता प्रश्नमै
पूर्वाधार क्षेत्रमा केही प्रगति देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा कालोपत्रे सडक १५९.०१ किलोमिटर, ग्राभेल सडक ४ किलोमिटर र माटे सडक ३२ किलोमिटर निर्माण सम्पन्न भएको छ।
तर विकास खर्चको गति अपेक्षाअनुसार बढ्न सकेको छैन। संघीय सरकारले विनियोजन गरेको कुल बजेटमध्ये पुस मसान्तसम्म ६ खर्ब ९० अर्ब रुपैयाँ खर्च भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
पूँजीगत खर्च कमजोर हुँदा पूर्वाधार आयोजनाको गति, रोजगारी सिर्जना र आर्थिक गतिविधि विस्तारमा असर पर्ने देखिन्छ।
निर्यात बढ्यो, तर आयातको दबाब कायमै
बाह्य क्षेत्रमा भने निर्यातमा सुधार देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा वस्तु निर्यात ४३.७६ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ४२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ।
तर आयात पनि बढेको छ। समीक्षा अवधिमा वस्तु आयात १४.१८ प्रतिशतले बढेर ९ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या पनि उच्च रहेको छ। पहिलो ६ महिनामा पुनः श्रम स्वीकृतिसहित ३ लाख ९६ हजार ८०६ जनाले वैदेशिक रोजगारीका लागि अनुमति लिएका छन्।
अर्थतन्त्र चलायमान हुने राष्ट्र बैंकको अपेक्षा
राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्षमा सरकारका नीतिगत सुधार, बजेट कार्यान्वयन र विकास कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा अघि बढेमा आर्थिक गतिविधि थप विस्तार हुने अनुमान गरेको छ। उत्पादन, व्यापार र सेवा क्षेत्रमा क्रमिक सुधारसँगै अर्थतन्त्र चलायमान हुने अपेक्षा प्रतिवेदनले गरेको छ।
तर कृषि उत्पादन घट्ने अवस्था, उद्योगको न्यून क्षमता उपयोग र कमजोर पूँजीगत खर्चलाई सुधार गर्न नसके आर्थिक वृद्धिको गति सीमित हुन सक्ने देखिन्छ।
समग्रमा, राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनले नेपाली अर्थतन्त्र संकटबाट बाहिर निस्कँदै सुधारको बाटोमा रहेको संकेत गरे पनि उत्पादनमुखी क्षेत्रलाई चलायमान बनाउन थप नीतिगत हस्तक्षेप आवश्यक रहेको देखाएको छ।
लेखकको बारेमा
प्रतिक्रिया
भर्खरै
-
चार वर्षको घाटापछि माथिल्लो तामाकोसी नाफामा, सीइओ रञ्जित भन्छन्– अब ‘ब्रेक–इभन’ टाढा छैन
-
जलविद्युत् तथा प्रसारण लाइनतर्फका ठूला आयोजना कछुवागतिमा, बुढीगण्डकी अझै निर्माणको प्रतीक्षामा
-
ठूला सिँचाइ आयोजनाको प्रगति मिश्रित, बबईमा ७९ प्रतिशत काम सम्पन्न, महाकालीमा २८ प्रतिशत मात्रै
-
प्रतिनिधिसभामा असार १ र २ गते मन्त्रालयगत बजेटमाथि छलफल
-
आर्थिक सुधारको संकेत, तर उत्पादन क्षेत्र अझै दबाबमा
-
बैंकिङ क्षेत्रमा जोखिम बढ्दो, खराब कर्जा २२ प्रतिशतले उकालो : राष्ट्र बैंक प्रतिवेदन
