काठमाडौं : नेपाल विद्युत्‌‌‌ प्राधिकरणले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को असोज महिनामा भारततर्फ ५ अर्ब ९२ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको विद्युत्‌‌‌ निर्यात गरेको छ । बाढीका कारण केही जलविद्युत्‌‌‌ आयोजनाको उत्पादन बन्द भई निर्यात प्रभावित भए पनि गत वर्षको असोज र चालु आर्थिक वर्षको भदौको तुलनामा यस वर्ष असोजमा निर्यात कारोबार रकम बढेको छ । यसैबीच, भारतको प्रसारण प्रणाली प्रयोग गरी बंगलादेशतर्फ हुँदै आएको ४० मेगावाट विद्युत्‌‌‌ निर्यात पनि पुनः सुरु भएको छ ।

नेपाल विद्युत्‌‌‌ प्राधिकरणको विद्युत्‌‌‌ प्रणाली सञ्चालन विभाग (भार प्रेषण केन्द्र) का अनुसार असोजमा भारततर्फ कुल ६३ करोड ३९ लाख ८६ हजार ८ युनिट विद्युत्‌‌‌ निर्यात भएको थियो । उक्त विद्युत्‌‌‌ बिक्रीबाट ५ अर्ब ९२ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको हो ।

असोजमा भारततर्फ विद्युत्‌‌‌ निर्यात द्विपक्षीय विद्युत्‌‌‌ बिक्री सम्झौता र भारतीय ऊर्जा विनिमय बजार (आईएक्स) मार्फत गरिएको थियो । द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार भारतको हरियाणा र बिहार राज्यमा विद्युत्‌‌‌ बिक्री गरिएको थियो भने बाँकी विद्युत्‌‌‌ डे-अहेड तथा रियल टाइम बजारमा प्रतिस्पर्धी दरमा बिक्री गरिएको थियो ।

प्राधिकरणले देशभित्रको माग पूरा गरी बचत भएको वर्षायामको विद्युत्‌‌‌ भारत तथा बंगलादेशमा निर्यात गर्दै आएको छ । द्विपक्षीय मध्यकालीन विद्युत्‌‌‌ बिक्री सम्झौताअनुसार हरियाणा र बिहारमा जुनदेखि अक्टोबरसम्म विद्युत्‌‌‌ बिक्री गरिन्छ ।

गत वर्ष २०८२ को असोजमा भारततर्फ विद्युत्‌‌‌ निर्यातबाट ४ अर्ब ९६ करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो । चालु आर्थिक वर्षको भदौमा यस्तो कारोबार रकम ५ अर्ब ९ करोड २५ लाख रुपैयाँ थियो । यसअनुसार गत वर्षको असोजको तुलनामा यस वर्षको असोजमा निर्यात कारोबार रकम ९६ करोड २० लाख रुपैयाँले र भदौको तुलनामा ८३ करोड २५ लाख रुपैयाँले बढेको छ ।

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिना साउन, भदौ र असोजमा विद्युत्‌‌‌ निर्यातबाट कुल १६ अर्ब १५ करोड १३ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ ।

नेपाल विद्युत्‌‌‌ प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठले बाढीका कारण निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त केही जलविद्युत्‌‌‌ आयोजनाको उत्पादन बन्द भए पनि असोजमा विद्युत्‌‌‌ निर्यातबाट प्राप्त कारोबार रकम बढेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार असोजमा भारततर्फ निर्यात गरिएको कुल विद्युत्‌‌‌ परिमाणमध्ये करिब दुई तिहाइ द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार र बाँकी आईएक्समार्फत बिक्री गरिएको थियो ।

बंगलादेशतर्फ ४० मेगावाट निर्यात पुनः सुरु

नेपालबाट भारतको प्रसारण संरचना प्रयोग गरी बंगलादेशतर्फ हुँदै आएको ४० मेगावाट विद्युत्‌‌‌ निर्यात कात्तिक ६ गते शुक्रबार साँझदेखि पुनः सुरु भएको छ । भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको हिमबाढीका कारण त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले बंगलादेशतर्फ विद्युत्‌‌‌ निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त त्रिशूली र चिलिमे जलविद्युत्‌‌‌ केन्द्रमा क्षति पुर्‍याएपछि निर्यात रोकिएको थियो ।

बाढीका कारण द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार विद्युत्‌‌‌ निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त आयोजनामा क्षति पुगेपछि भारतको हरियाणा राज्यतर्फको निर्यात पनि आंशिक रूपमा प्रभावित भएको थियो ।

भारतको केन्द्रीय विद्युत्‌‌‌ प्राधिकरणबाट अन्य जलविद्युत्‌‌‌ केन्द्रमा उत्पादित विद्युत्‌‌‌ बंगलादेशतर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त भएपछि निर्यात पुनः सुरु भएको कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले बताए । बाढीबाट प्रभावित आयोजनाको उत्पादन तथा प्रसारण संरचनामा असर परे पनि अन्य आयोजनाबाट निर्यातलाई निरन्तरता दिन सकिनु र बंगलादेशतर्फको निर्यात पुनः सुरु हुनु नेपालको विद्युत्‌‌‌ व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण भएको उनको भनाइ छ ।

उनले यसबाट वर्षायाममा उत्पादन हुने अतिरिक्त विद्युत्‌‌‌को बजार व्यवस्थापन तथा क्षेत्रीय विद्युत्‌‌‌ व्यापार विस्तारमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको बताए।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार त्रिशूली, देवीघाट र चिलिमे जलविद्युत्‌‌‌ केन्द्रको सट्टा सोलु, काबेली-१ र तल्लो मोदी जलविद्युत्‌‌‌ केन्द्रबाट उत्पादित विद्युत्‌‌‌ बंगलादेश तथा हरियाणातर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त भएको छ ।

नेपाल विद्युत्‌‌‌ प्राधिकरण र बंगलादेश पावर डेभलपमेन्ट बोर्डबीच २०८१ असोज १७ गते वर्षायाममा विद्युत्‌‌‌ निर्यात गर्ने पाँचवर्षीय सम्झौता भएको थियो । सम्झौताअनुसार प्रत्येक वर्ष जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म दैनिक ४० मेगावाट विद्युत्‌‌‌ बंगलादेशमा निर्यात गर्ने व्यवस्था छ ।

भारततर्फ निर्यात अनुमति प्राप्त क्षमता १,१७९ मेगावाट

यसैबीच, भारतको केन्द्रीय विद्युत्‌‌‌ प्राधिकरणबाट थप ३१ मेगावाट विद्युत्‌‌‌ निर्यात गर्न अनुमति प्राप्त भएको छ । नयाँ अनुमतिसँगै भारततर्फ विद्युत्‌‌‌ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त कुल क्षमता करिब १,१७९ मेगावाट पुगेको छ ।