एनटीपीसीले पुरानो दरमा बिजुली दिन नमानेपछि प्राधिकरण पुनः बोलपत्र गर्दै
आगामी सुख्खायामका लागि पाँच महिना १५० मेगावाट आरटीसी बिजुली खरिद गर्ने तयारी; प्राधिकरणकै प्रक्षेपणमा पुसदेखि चैतसम्म ऊर्जा अभाव, थप आयातको विकल्प पनि खोज्नुपर्ने
जलसरोकार
काठमाडौं : भारतीय सरकारी स्वामित्वको विद्युत् व्यापारिक कम्पनी एनटीपीसी ट्रेडिङ कर्पोरेसनले प्रस्तावित दरमा बिजुली बिक्री गर्न अस्वीकार गरेपछि नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले आगामी सुख्खायामका लागि पुनः प्रतिस्पर्धात्मक बोलपत्र आह्वान गर्ने तयारी गरेको छ। प्राधिकरणले सन् २०२७ जनवरीदेखि मेसम्म पाँच महिनाका लागि भारतबाट १५० मेगावाट विद्युत् चौबिसै घण्टा (आरटीसी) खरिद गर्न नयाँ प्रक्रिया अघि बढाउन लागेको हो।
आगामी सुख्खायाममा आन्तरिक उत्पादन घट्ने र माग बढ्ने अनुमानका बीच प्राधिकरणले समयमै विद्युत् आयातको व्यवस्था मिलाउन खोजेको हो। तर, सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गरेको एनटीपीसीले सम्झौता गर्ने समयमा पुरानै मूल्यमा बिजुली दिन नसक्ने जनाएपछि खरिद प्रक्रिया पुनः सुरु गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।
प्राधिकरण सञ्चालक समिति सदस्य अंशु किरण शाहीका अनुसार आगामी सुख्खायामका लागि १५० मेगावाट विद्युत् आरटीसी मोडमा खरिद गर्ने योजना छ। यसका लागि भारतका अनुमतिप्राप्त विद्युत् व्यापारिक कम्पनीहरूसँग प्रतिस्पर्धात्मक दरमा प्रस्ताव माग्ने तयारी गरिएको छ।
सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गर्ने कम्पनीले नै सम्झौता गर्न मानेन
प्राधिकरणले यसअघि १५० मेगावाट विद्युत् खरिदका लागि भारतका तीन कम्पनीसँग दररेट प्रस्ताव मागेको थियो। प्राप्त प्रस्तावमध्ये एनटीपीसी ट्रेडिङ कर्पोरेसन लिमिटेडले प्रतियुनिट ६ रुपैयाँ ९० पैसा भारतीय रुपैयाँ, मनिकरण इनर्जी लिमिटेडले ८ रुपैयाँ ५० पैसा र एसजेभीएन लिमिटेडले ९ रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँ प्रस्ताव गरेका थिए।
सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गर्ने एनटीपीसीलाई प्राधिकरण सञ्चालक समितिको निर्णयअनुसार असोज १६ गते आशयपत्र (एलओआई) जारी गरिएको थियो। त्यसपछि विद्युत् खरिद सम्झौता गर्न असोज २९ गते कम्पनीलाई बोलाइएको थियो। तर कम्पनीले असोज ३० गते पत्र पठाउँदै प्रस्तावित प्रतियुनिट ६ रुपैयाँ ९० पैसाको दरमा सम्झौता गर्न नसक्ने जानकारी गरायो।
कम्पनीले भूराजनीतिक अनिश्चितता, कोइला तथा अन्य इन्धनको मूल्यवृद्धि, विश्वव्यापी मौसम परिवर्तन तथा एल निनोको प्रभाव र भारतभित्रै बढिरहेको विद्युत् मागलाई कारण देखाउँदै पुरानो प्रस्तावित मूल्य पुनरावलोकन गर्नुपर्ने जनाएको थियो।
यसले प्राधिकरणले प्रारम्भिक रूपमा पाएको न्यूनतम दरमा विद्युत् खरिद गर्ने सम्भावना समाप्त गरेको छ। अब नयाँ बोलपत्रबाट प्राप्त हुने प्रस्तावित मूल्य कति हुन्छ भन्नेमा आगामी सुख्खायामको आयात लागत निर्भर हुनेछ।
भारतीय बजारको मूल्य पनि बढ्दो
प्राधिकरणले पुरानो प्रस्तावित दरमा सम्झौता गर्न नसकेको अवस्थामा भारतीय विद्युत् बजारको मूल्यले पनि खरिद लागत बढ्न सक्ने संकेत गरेको छ।
भारतीय विद्युत् बजारको डे अहेड मार्केटमा २०८३ असोजको औसत बजार समाशोधन मूल्य (एमसीपी) प्रतियुनिट ११ रुपैयाँ ७४ पैसा नेपाली रुपैयाँ अर्थात् ७ रुपैयाँ ३४ पैसा भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ। यो मूल्य एनटीपीसीले सुरुमा प्रस्ताव गरेको प्रतियुनिट ६ रुपैयाँ ९० पैसाभन्दा बढी हो।
यद्यपि डे अहेड मार्केटको औसत मूल्य र पाँच महिनाका लागि चौबिसै घण्टा विद्युत् आपूर्ति गर्ने सम्झौताको मूल्य एउटै आधारमा तुलना गर्न मिल्दैन। आरटीसी आपूर्तिको मूल्य निर्धारणमा आपूर्तिको अवधि, उपलब्धता र सम्झौताका सर्तसमेत महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
प्राधिकरणकै प्रक्षेपणमा चार महिना ऊर्जा अभाव
आगामी सुख्खायाममा विद्युत् आयातको आवश्यकता कति गम्भीर छ भन्ने प्राधिकरणको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को माग तथा आपूर्ति प्रक्षेपणले पनि देखाउँछ। प्रक्षेपणमा नयाँ आयोजना थपिएपछि उपलब्ध हुने उत्पादनसमेत हिसाब गर्दा पुसदेखि चैतसम्म लगातार चार महिना राष्ट्रिय प्रणालीमा ऊर्जा अभाव हुने देखाइएको छ।
प्रक्षेपणअनुसार पुसमा १ लाख ८४ हजार १२१ मेगावाट घण्टा, माघमा ३ लाख ३२ हजार ७४९ मेगावाट घण्टा, फागुनमा ३ लाख २९ हजार ७५१ मेगावाट घण्टा र चैतमा २ लाख ९१ हजार ६३६ मेगावाट घण्टा ऊर्जा अभाव हुने अनुमान छ। माघमा सबैभन्दा बढी दैनिक औसत ४६२ मेगावाट र फागुनमा ४५८ मेगावाट बराबरको अभाव देखाइएको छ।
यो प्रक्षेपणमा आगामी दिनमा राष्ट्रिय प्रणालीमा थपिने आयोजनाको क्षमता र तिनबाट हुने मासिक उत्पादनसमेत समावेश छ। तालिकाअनुसार नयाँ आयोजनाको जडित क्षमता कात्तिकमा २०६.२ मेगावाटबाट बढ्दै असारमा ९०८.२ मेगावाट पुग्ने अनुमान गरिएको छ। तर नदीको बहाव घट्ने भएकाले जडित क्षमताअनुसार उत्पादन नहुने र सुख्खायाममा आपूर्ति चुनौती कायमै रहने देखिन्छ।
प्राधिकरणले राष्ट्रिय ऊर्जा मागमा औसत ९ प्रतिशत र उच्चतम मागमा ८ प्रतिशत वार्षिक वृद्धि हुने मान्यता राखेर उक्त प्रक्षेपण तयार गरेको छ। यसले माग बढिरहेको अवस्थामा नदी प्रवाही आयोजनाको उत्पादन घट्दा आयातमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्थालाई थप स्पष्ट पार्छ।
१५० मेगावाट आरटीसीले मात्रै अभाव पूर्ति गर्दैन
प्राधिकरणको प्रक्षेपणमा माघ र फागुनमा देखिएको औसत दैनिक ऊर्जा अभाव १५० मेगावाट आरटीसी आयातभन्दा निकै बढी छ। माघमा ४६२ मेगावाट र फागुनमा ४५८ मेगावाट औसत अभाव हुने अनुमान गरिएको अवस्थामा १५० मेगावाटको निरन्तर आयातले मात्रै सम्पूर्ण अन्तर पूर्ति गर्न सक्दैन।
त्यसैले प्राधिकरणको विद्युत् व्यापार विश्लेषण समितिले २०८३ भदौ २५ गते गरेको निर्णयअनुसार जनवरीदेखि मेसम्म १५० मेगावाट विद्युत् आरटीसी मोडमा खरिद गर्न व्यवस्थापनसमक्ष सिफारिस गरेको भए पनि आवश्यकताअनुसार थप विद्युत् भारतीय पावर एक्सचेन्जबाट खरिद गर्नुपर्ने निष्कर्ष निकालेको थियो।
विशेषगरी अप्रिल र मे महिनामा विद्युत् माग बढ्ने भएकाले त्यसबेलाको आपूर्ति-माग अवस्था तथा भारतीय बजारमा उपलब्ध विद्युत् क्षमताका आधारमा थप खरिदको निर्णय लिनुपर्ने समितिको सुझाव थियो।
यसअघि नै भोटेकोशी नदीमा आएको हिमबाढीका कारण निर्माणाधीन तथा सञ्चालनमा रहेका आयोजनाको करिब ४३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिएको विवरण प्राधिकरणले दिएको छ। ती आयोजनाको उत्पादन आगामी सुख्खायामसम्म कति पुनः सञ्चालनमा आउँछ भन्नेले पनि आयातको वास्तविक आवश्यकता निर्धारण गर्नेछ।
पछिल्ला दुई-तीन वर्षदेखि सुख्खायाममा आन्तरिक उत्पादनले माग धान्न नसक्दा नेपालले भारतको इन्डियन इनर्जी एक्सचेन्ज (आईईएक्स) को डे अहेड मार्केट (डीएएम) तथा रियल टाइम मार्केट (आरटीएम) बाट विद्युत् खरिद गर्दै आएको छ। तर बजारमा उपलब्धता र मूल्यमा हुने उतारचढावका कारण आवश्यक विद्युत् समयमै र प्रतिस्पर्धी मूल्यमा पाउने सुनिश्चितता सधैँ रहँदैन।
आगामी सुख्खायाममा १५० मेगावाट आरटीसी बिजुली खरिद गर्ने तयारीले निश्चित परिमाणको आपूर्ति सुनिश्चित गर्न सहयोग गर्न सक्छ। तर प्राधिकरणकै प्रक्षेपणमा देखिएको ऊर्जा अभाव हेर्दा यो परिमाण मात्रै पर्याप्त हुने देखिँदैन। पुरानो दरमा सम्झौता हुन नसकेको अवस्थामा नयाँ बोलपत्रबाट कति मूल्यमा विद्युत् उपलब्ध हुन्छ र थप आवश्यकताको व्यवस्थापन कसरी गरिन्छ भन्ने विषय आगामी सुख्खायामको विद्युत् आपूर्तिका लागि निर्णायक हुनेछ।
यसपालि हिउँदमा बिजुली उत्पादन र मागको अवस्था
| महिना | अन्तिम ऊर्जा बचत/अभाव (मेगावाट घण्टा) | औसत दैनिक अभाव/बचत (मेगावाट) |
|---|---|---|
| कात्तिक | +५,७३,३८५ | +७९६ |
| मंसिर | +२,८९,७८७ | +४०२ |
| पुस | −१,८४,१२१ | −२५६ |
| माघ | −३,३२,७४९ | −४६२ |
| फागुन | −३,२९,७५१ | −४५८ |
| चैत | −२,९१,६३६ | −४०५ |
| वैशाख | +१,९५६ | +३ |
| जेठ | +३,२१,६८२ | +४४७ |
| असार | +८,५१,२३६ | +१,१८२ |
स्रोत: आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को विद्युत् माग तथा आपूर्ति प्रक्षेपण तालिका, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण।
लेखकको बारेमा
प्रतिक्रिया
भर्खरै
-
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको पुनर्संरचना: खण्डीकरण होइन, एकीकृत सार्वजनिक होल्डिङ कम्पनी मोडल
-
एनटीपीसीले पुरानो दरमा बिजुली दिन नमानेपछि प्राधिकरण पुनः बोलपत्र गर्दै
-
अधिकांश स्थानमा मौसम सफा रहने, तराईमा बिहान हुस्सु र कुहिरोको सम्भावना
-
तीन दिनको गिरावटपछि नेप्सेमा सामान्य सुधार, कारोबार रकम भने घट्यो
-
मध्यकालीन सम्झौताको विद्युत् पनि भारतीय एक्सचेन्जमा, निर्यात स्वीकृति १,१९८ मेगावाट पुग्यो
-
भारतले गैर-सौर्य समयमा पनि प्रसारण पहुँच विस्तार गर्दै, नेपाललाई भने चौबीसै घण्टा विद्युत् व्यापारमा अवरोध