काठमाडौं : त्रिशूली जलविद्युत् कम्पनी लिमिटेड अहिले घाटामा छ। तर कम्पनीको वर्तमान वित्तीय अवस्था हेरेर मात्रै यसको भविष्यको मूल्यांकन गर्ने हो भने तस्वीर अधुरो हुन्छ। 

कम्पनीको मुख्य सम्पत्ति निर्माणाधीन ३७ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली-३बी जलविद्युत् आयोजना हो, जसबाट विद्युत् उत्पादन सुरु भएपछि अहिलेको घाटाको अवस्थालाई आम्दानी र नाफामा बदल्ने सम्भावना बोकेको छ।

चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमासिकसम्म कम्पनीले करिब ९ करोड ४० लाख रुपैयाँ खुद घाटा व्यहोरेको छ। विद्युत् उत्पादनबाट नियमित आम्दानी सुरु नभइसकेकाले निर्माणाधीन आयोजनाको वित्तीय भार कम्पनीको अहिलेको वित्तीय विवरणमा देखिएको हो।

तर यही कम्पनीको सेयर अहिले रु. ४८६.५० मा कारोबार भइरहेको छ। पछिल्लो ५२ हप्तामा यसको मूल्य रु. ३७७.६० देखि रु. ६८९ सम्म पुगेको छ। अर्थात् बजारले कम्पनीलाई वर्तमान घाटाका आधारमा मात्र नभई भविष्यमा आयोजनाबाट सिर्जना हुने आम्दानी र कम्पनीको सम्भावित वित्तीय क्षमताका आधारमा पनि मूल्यांकन गरिरहेको देखिन्छ।

उत्पादन सुरु भएपछि बदलिनेछ आम्दानीको आधार

त्रिशूली जलविद्युत् कम्पनीको अहिलेको सबैभन्दा ठूलो चुनौती नै आयोजना निर्माण पूरा गर्नु हो। तर यही चुनौती पूरा भएपछि कम्पनीको आम्दानीको आधार पनि बदलिनेछ।

माथिल्लो त्रिशूली-३बी ३७ मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् आयोजना हो। आयोजना निर्माण पूरा भएर व्यावसायिक उत्पादनमा गएपछि कम्पनीले नियमित रूपमा विद्युत् बिक्रीबाट आम्दानी प्राप्त गर्नेछ। त्यसपछि अहिले देखिएको निर्माणसम्बन्धी खर्च र वित्तीय दायित्वलाई विद्युत् बिक्रीबाट प्राप्त हुने आम्दानीले धान्ने आधार तयार हुनेछ।

यस अर्थमा कम्पनीको अहिलेको घाटालाई व्यवसाय सञ्चालनबाट हुने दीर्घकालीन घाटाका रूपमा भन्दा आयोजना निर्माणको संक्रमणकालीन वित्तीय अवस्थाका रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।

प्रसारण पूर्वाधार तयार हुनु सकारात्मक पक्ष

आयोजनाको भविष्यका लागि अर्को सकारात्मक पक्ष प्रसारण पूर्वाधार हो। सामुन्द्रटारदेखि त्रिशूली-३बी हब सबस्टेसनसम्मको प्रसारण लाइन निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ। यसले आयोजना उत्पादनमा गएपछि विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीमा प्रवाह गर्ने पूर्वाधारतर्फको एउटा महत्वपूर्ण गाँठो फुकेको देखाउँछ।

अब कम्पनीका लागि निर्णायक विषय भनेको आयोजना निर्माणलाई समयमै पूरा गरेर उत्पादनमा लैजानु हो।

आयोजना निर्माणमा ढिलाइ भएमा कम्पनीको ऋण तथा अन्य वित्तीय दायित्वको भार लामो समयसम्म रहन सक्छ। तर समयमै निर्माण सम्पन्न भएर विद्युत् उत्पादन सुरु गर्न सकेमा अहिलेको घाटाबाट भविष्यमा नियमित आम्दानी र नाफाको चरणमा प्रवेश गर्ने सम्भावना बलियो हुन्छ।

सेयर मूल्यमा पनि भविष्यको अपेक्षा

कम्पनीको सेयर मूल्यले पनि बजारको यही मिश्रित मनोविज्ञान देखाउँछ। एकातिर कम्पनी घाटामा छ र सेयर ५२ हप्ताको उच्च मूल्यबाट करिब २९ प्रतिशत तल आइसकेको छ। अर्कोतिर, रु. ३७७.६० को न्यून बिन्दुबाट सेयर अझै माथि छ।

प्राविधिक रूपमा पनि सेयरमा मिश्रित संकेत छन्। रु. ४८१.०९ को २० दिने चलायमान औसतभन्दा पछिल्लो बजार मूल्य माथि छ भने ५ दिने र १८० दिने औसतभन्दा तल छ। यसले तत्कालीन कारोबारमा केही दबाब रहे पनि बजारमा कम्पनीको भविष्यप्रतिको आशा पूर्ण रूपमा हराइसकेको छैन भन्ने संकेत गर्छ।

तर सेयर बजारमा भविष्यको अपेक्षा र कम्पनीको वास्तविक वित्तीय उपलब्धिबीच फरक हुन सक्छ। त्यसैले आयोजनाको प्रगति, लागत, ऋण दायित्व र विद्युत् उत्पादन सुरु हुने समय नै कम्पनीको वास्तविक मूल्यांकनको आधार बन्नेछ।

घाटाबाट नाफातर्फ जाने बाटो आयोजना भएरै

त्रिशूली जलविद्युत्‌को कथा अहिलेको नाफा-घाटाको अंकमा मात्र सीमित छैन। आजको घाटा कम्पनीको वर्तमान अवस्था हो भने माथिल्लो त्रिशूली-३बी उसको भविष्य हो।

आयोजना निर्माण सम्पन्न भएर नियमित विद्युत् उत्पादन सुरु गर्न सकेमा कम्पनीसँग स्थायी आम्दानीको स्रोत हुनेछ। त्यसपछि विद्युत् बिक्रीबाट आउने आम्दानीले सञ्चालन खर्च, ऋणको साँवा-ब्याज तथा अन्य दायित्व व्यवस्थापन गर्दै कम्पनीलाई नाफातर्फ लैजान सक्नेछ।

त्यसैले अहिले त्रिशूली जलविद्युत्लाई हेर्दा ‘घाटामा रहेको कम्पनी’ भन्दा ‘उत्पादनमा पुग्न बाँकी आयोजना भएको कम्पनी’ का रूपमा बुझ्नु बढी सान्दर्भिक देखिन्छ।

अब कम्पनीको सफलता सेयर मूल्यले होइन, माथिल्लो त्रिशूली-३बी कति छिटो र कति लागतमा सम्पन्न हुन्छ र त्यसबाट कति प्रभावकारी रूपमा विद्युत् उत्पादन हुन्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ।

घाटा अहिलेको वास्तविकता हो; आयोजना सम्पन्न भएर उत्पादनमा पुग्नु नै भविष्यको आशा हो। यही दुई अवस्थाबीचको यात्राले त्रिशूली जलविद्युत् कम्पनीको आगामी वित्तीय कथा लेख्नेछ।

कम सार्वजनिक हिस्सा, सीमित आपूर्ति

त्रिशूली जलविद्युत् कम्पनीको सेयर मूल्यलाई प्रभावित गर्न सक्ने अर्को महत्वपूर्ण पक्ष यसको सेयर स्वामित्व संरचना हो। कम्पनीको कुल सेयर संख्या १ करोड ८५ लाख २५ हजार कित्ता भए पनि त्यसको ठूलो हिस्सा दुई संस्थापक निकाय (नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी) सँग केन्द्रित छ। कम्पनीको आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार यी दुवै संस्थासँग समान रूपमा रु. ७४ करोड १० लाखका दरले सेयर रहेको छ। सार्वजनिक सेयरधनीतर्फ भने रु. ३० करोड ७१ लाख ६२ हजार ७७० बराबरको चुक्ता पुँजी मात्र देखिन्छ।

यसले बजारमा कारोबार हुने सेयरको आपूर्ति र कम्पनीको कुल सेयर संख्याबीच फरक तस्वीर देखाउँछ। कुल १ करोड ८५ लाख कित्ता सेयर सूचीकरणमा रहे पनि स्वामित्वको ठूलो हिस्सा संस्थागत निकायमा केन्द्रित भएकाले बजारमा व्यापक रूपमा फैलिएको सेयर हिस्सा तुलनात्मक रूपमा सानो छ। यही कारणले माग बढ्दा सीमित आपूर्तिका कारण सेयर मूल्यमा तीव्र उतारचढाव आउन सक्ने सम्भावना रहन्छ।

त्रिशूली जलविद्युत् कम्पनीको सेयरमा लगानीकर्ताको चासो बढ्नुका पछाडि आयोजना सम्पन्न भएपछि हुने आम्दानीको सम्भावना मात्रै होइन, बजारमा उपलब्ध सेयरको तुलनात्मक रूपमा सीमित आधार पनि एउटा कारण बन्न सक्छ। कम्पनीले माथिल्लो त्रिशूली-३बीबाट औसत २९२.५८ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।