काठमाडौं: सरकारले सार्वजनिक गरेको ‘नेपालको वर्तमान आर्थिक स्थितिपत्र–२०८३’ ले ऊर्जा, रोजगारी र पर्यटन क्षेत्रमा सम्भावना र चुनौती दुवै एकसाथ देखाएको छ । अर्थ मन्त्रालयको प्रतिवेदनअनुसार नेपालले विद्युत् उत्पादनमा उल्लेखनीय फड्को मारे पनि त्यसको पूर्ण उपयोग गर्न नसक्नु आर्थिक रूपान्तरणको मुख्य अवरोध बनेको छ ।

विद्युत् क्षेत्रमा जडित क्षमता ६९७ मेगावाटबाट बढेर ४,१०५ मेगावाट पुगेको तथ्यांकले प्रगति देखाए पनि प्रसारण लाइनको अभाव र वितरण प्रणालीको कमजोरीका कारण उत्पादित ऊर्जा खपतमा समस्या रहेको छ । ऊर्जा उत्पादनमा वृद्धि भए पनि औद्योगिक विस्तारसँग समन्वय नहुँदा यसले अपेक्षित आर्थिक लाभ दिन नसकेको विश्लेषण गरिएको छ । यसले ऊर्जा क्षेत्रको उपलब्धि अझै ‘अधूरो अवसर’मा सीमित रहेको संकेत गर्छ ।

यस्तै, देशभित्र रोजगारी सिर्जना हुन नसक्दा वैदेशिक रोजगारीमा निर्भरता बढ्दै गएको प्रतिवेदनले देखाएको छ । बेरोजगारी दर १२.६ प्रतिशत रहँदा गत वर्ष मात्रै ८ लाखभन्दा बढी नेपाली श्रमका लागि विदेशिएको तथ्यले आन्तरिक अर्थतन्त्रको कमजोरी उजागर गरेको छ । विप्रेषणले अल्पकालीन राहत दिए पनि दीर्घकालमा दक्ष जनशक्ति बाहिरिने जोखिम बढिरहेको छ ।

प्रतिवेदनले जलविद्युत्, वन, खनिज र पर्यटन क्षेत्रलाई नेपालको दीर्घकालीन आर्थिक आधारका रूपमा औँल्याए पनि तिनको प्रभावकारी उपयोग हुन नसकेको निष्कर्ष निकालेको छ । सन् २०२५ मा ११ लाख ५८ हजार पर्यटक आगमन भए पनि कमजोर पूर्वाधार, सीमित हवाई क्षमता र गन्तव्य व्यवस्थापनको कमीका कारण पर्यटन क्षेत्रले पूर्ण लाभ लिन सकेको छैन ।

यी तथ्यहरूले नेपालमा ‘सम्भावना धेरै, उपयोग कम’ भन्ने संरचनात्मक समस्या देखाउँछन् । ऊर्जा उत्पादन, प्राकृतिक स्रोत र पर्यटनमा सुधारका संकेत देखिए पनि तिनलाई उत्पादन, रोजगारी र निर्यातसँग जोड्ने नीतिगत तथा कार्यान्वयन क्षमतामा कमजोरी कायमै रहेको छ ।
समग्रमा, स्थितिपत्रले नेपाललाई अवसर र चुनौतीको दोबाटोमा उभिएको चित्र प्रस्तुत गरेको छ—जहाँ उपलब्ध स्रोत र सम्भावनालाई प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न सके मात्र दिगो आर्थिक रूपान्तरण सम्भव हुने संकेत दिएको छ ।