काठमाडौं : नेपालले भदौ महिनामा ५ अर्ब ९ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको विद्युत् निर्यात गरेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको प्रणाली सञ्चालन विभाग (भार प्रेषण केन्द्र–एलडीसी), स्युचाटारले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार भदौमा नेपालले कुल ५६ करोड ५६ लाख ६ हजार ४४३ युनिट विद्युत् निर्यात गरेको हो। 

यसबाट ५ अर्ब ९ करोड २४ लाख ६१ हजार २८२ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ।

भदौमा नेपालले द्विपक्षीय सम्झौता (बाइल्याटरल) र विद्युत् बजार (एक्सचेन्ज मार्केट) गरी दुई माध्यमबाट विद्युत् निर्यात गरेको प्राधिकरणले जनाएको छ। द्विपक्षीय सम्झौताअन्तर्गत भारतका हरियाणा तथा बिहार राज्यसँगै बंगलादेशतर्फ विद्युत् बिक्री गरिएको थियो। 

द्विपक्षीय सम्झौताबाट ३ अर्ब ६४ करोड

भदौमा द्विपक्षीय सम्झौतामार्फत मात्रै ४२ करोड १६ लाख २१ हजार २८८ युनिट विद्युत् निर्यात भएको छ। यसबाट ३ अर्ब ६४ करोड २५ लाख २८ हजार २९९ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको प्राधिकरणको विवरणमा उल्लेख छ। 

त्यस्तै, विद्युत् बजारमार्फत १४ करोड ३९ लाख ८५ हजार १५५ युनिट विद्युत् निर्यात भएको छ। यसबाट १ अर्ब ४४ करोड ९९ लाख ३२ हजार ९८३ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ। 

यसरी कुल निर्यातमध्ये द्विपक्षीय सम्झौतामार्फत भएको निर्यातको मात्रा विद्युत् बजारको तुलनामा करिब तीन गुणा रहेको छ। रकमका आधारमा पनि द्विपक्षीय सम्झौताको हिस्सा बढी छ।

प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार कुल निर्यातमा द्विपक्षीय सम्झौतामार्फत भएको निर्यातको हिस्सा बढी रहे पनि विद्युत् बजारमार्फत पनि उल्लेख्य परिमाणमा विद्युत् निर्यात भएको छ। 

बंगलादेशतर्फको निर्यात भने रोकियो

भदौमा ५ अर्बभन्दा बढीको विद्युत् निर्यात भएको तथ्यांक सार्वजनिक भइरहँदा भोटेकोशीमा आएको बाढीले नेपालको बंगलादेशसँगको विद्युत् व्यापारमा भने प्रत्यक्ष असर पारेको छ।

प्राधिकरणका अनुसार भोटेकोशीमा आएको बाढीका कारण चिलिमे तथा त्रिशूली जलविद्युत् केन्द्रका संरचनामा क्षति पुगेपछि बंगलादेशतर्फको विद्युत् निर्यात हाल बन्द भएको छ।

नेपालले भारतको प्रसारण सञ्जाल प्रयोग गरेर बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्दै आएको थियो। चिलिमे र त्रिशूलीबाट उत्पादन हुने विद्युत्मध्ये बंगलादेशतर्फ पठाइँदै आएको विद्युत् आपूर्ति रोकिएपछि यो व्यापार प्रभावित भएको हो। प्राधिकरणले भने अन्य जलविद्युत् केन्द्रबाट बंगलादेशतर्फ विद्युत् निर्यात सुचारु गर्न आवश्यक स्वीकृतिका लागि भारतीय पक्षलाई अनुरोध गरिसकेको जनाएको छ। 

भोटेकोशी बाढीले निर्यातयोग्य बिजुलीमै धक्का

भोटेकोशी बाढीले चिलिमे र त्रिशूली आयोजनामा मात्र असर नगरी त्रिशूली करिडोरको उत्पादन तथा प्रसारण पूर्वाधारमा समेत ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। पछिल्ला विवरणअनुसार २२० केभी त्रिशूली-३ ‘बी’ हब सबस्टेसन पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएपछि प्रत्यक्ष क्षति नभएका केही आयोजनाको बिजुलीसमेत राष्ट्रिय प्रणालीमा जोड्न नसकिएको अवस्था छ।

यसले नेपालको विद्युत् निर्यातमा एउटा महत्वपूर्ण पक्ष उजागर गरेको छ– निर्यातका लागि उत्पादन क्षमता मात्र पर्याप्त हुँदैन, उत्पादन केन्द्रदेखि सीमासम्मको प्रसारण पूर्वाधार र सम्बन्धित देशहरूको निर्यात स्वीकृति पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

भदौमा ५६ करोड ५६ लाख युनिटभन्दा बढी विद्युत् विदेशमा बिक्री गरेर ५ अर्ब ९ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार गरेको नेपालले त्यही महिनामा भोगेको भोटेकोशी विपत्तिले भने विद्युत् उत्पादन, प्रसारण र निर्यात संरचना कति परस्पर निर्भर छन् भन्ने देखाएको छ।

प्राधिकरणले आगामी दिनमा विद्युत् निर्यातलाई थप सहज, व्यवस्थित र भरपर्दो बनाउँदै लैजाने जनाएको छ।