काठमाडौं : जलविद्युत् क्षेत्रमा थप लगानी जुटाउने लक्ष्यसहित कालंगा हाइड्रो लिमिटेडले चैत १० गतेदेखि सर्वसाधारणका लागि साधारण सेयर (आईपीओ) निष्कासनको तयारी गरेको छ । कम्पनीले करिब ४७ करोड ४० लाख रुपैयाँ बराबरको साधारण सेयर सार्वजनिक गर्न लागेको हो । प्रतिकित्ता १०० रुपैयाँ अंकित दरमा निष्कासन गरिने उक्त सेयरको बिक्री व्यवस्थापन सानिमा क्यापिटल लिमिटेडले गर्नेछ।

कम्पनीले प्रकाशित गरेको विस्तृत आह्वान–पत्रले देखाउँछ कि आयोजना निर्माणका लागि कम्पनीले संस्थापक लगानी, सर्वसाधारणबाट उठाइने पूँजी र बैंक ऋणको मिश्रित वित्तीय संरचना अपनाएको छ। जलविद्युत् आयोजना निर्माणमा प्रायः प्रयोग हुने यही मोडलअनुसार कम्पनीले प्रारम्भिक चरणमा संस्थापकबाट पूँजी जुटाएको र अहिले निर्माण तथा सञ्चालनको वित्तीय संरचना सन्तुलनमा ल्याउन सर्वसाधारणलाई सहभागी गराउन लागेको देखिन्छ ।

आह्वान–पत्रमा उल्लेखित विवरणअनुसार कम्पनीको अधिकृत पूँजी, जारी पूँजी र चुक्ता पूँजीको संरचना जलविद्युत् परियोजनामा सामान्यतया देखिने ढाँचामा रहेको छ। कुल पूँजी संरचनामा संस्थापक लगानी प्रमुख हिस्सा रहेको छ भने सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको सेयर कुल पूँजीको उल्लेख्य भाग हो। यसले कम्पनीलाई पूँजी बजारमार्फत थप वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराउनेछ।

परियोजना निर्माणका लागि आवश्यक लागतको ठूलो हिस्सा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋणमार्फत व्यवस्थापन गरिएको छ। जलविद्युत् क्षेत्रको सामान्य अभ्यासअनुसार आयोजना लागतको झण्डै दुईतिहाइ हिस्सा ऋण र बाँकी इक्विटीबाट व्यवस्थापन गर्ने संरचना यहाँ पनि अपनाइएको देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा आयोजना सञ्चालनमा आएपछि विद्युत् बिक्रीबाट आउने आम्दानीले ऋण भुक्तानी तथा लगानीकर्तालाई प्रतिफल दिनुपर्ने हुन्छ।

कम्पनीले निर्माण गरिरहेको आयोजना सञ्चालनमा आएपछि उत्पादन हुने विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा आपूर्ति गरिने योजना रहेको छ। नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा विद्युत् उत्पादन बढ्दै गए पनि आन्तरिक खपत, उद्योग विस्तार र निर्यात सम्भावनाका कारण जलविद्युत् क्षेत्रमा लगानीको अवसर अझै कायम रहेको ऊर्जा क्षेत्रका विश्लेषकहरू बताउँछन्। यही पृष्ठभूमिमा जलविद्युत् कम्पनीहरूको आईपीओ पूँजी बजारमा लगातार आइरहेका छन्।

तर जलविद्युत् कम्पनीको आईपीओलाई लगानीकर्ताले केवल ‘नयाँ अवसर’को रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त नहुने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। आयोजना निर्माणको प्रगति, लागत नियन्त्रण, विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए), नदीको जलप्रवाह र प्रसारण लाइन उपलब्धता जस्ता कारकहरूले परियोजनाको वास्तविक प्रतिफल निर्धारण गर्छन्। विशेषगरी निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका परियोजनामा समयमै निर्माण सम्पन्न नहुँदा लागत बढ्ने र प्रतिफल ढिला हुने जोखिम रहन्छ।

आह्वान–पत्रमा समेटिएका वित्तीय विवरणहरूले कम्पनीको सम्पत्ति, दायित्व, आम्दानीको सम्भावना तथा खर्च संरचना स्पष्ट गर्ने प्रयास गरेका छन्। आयोजना सञ्चालनमा आएपछि विद्युत् बिक्रीबाट स्थिर नगद प्रवाह हुने अनुमान प्रस्तुत गरिएको छ। यद्यपि, जलविद्युत् आयोजना पूर्ण क्षमतामा उत्पादनमा जान समय लाग्ने र प्रारम्भिक वर्षहरूमा ऋण सेवाको दबाब उच्च रहने सम्भावना रहने ऊर्जा क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्।

नेपालको पूँजी बजारमा जलविद्युत् कम्पनीहरूको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला नयाँ कम्पनीहरूको आईपीओले लगानीकर्तालाई विविध विकल्प दिएको छ। तर प्रत्येक परियोजनाको भौगोलिक अवस्था, जलस्रोत, लागत संरचना र व्यवस्थापन क्षमता फरक हुने भएकाले लगानी निर्णय गर्दा विस्तृत अध्ययन आवश्यक हुन्छ।

यस सन्दर्भमा कालंगा हाइड्रोको आईपीओ पनि ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी विस्तारको अर्को अवसरका रूपमा आएको भए पनि यसको वास्तविक प्रतिफल आयोजना निर्माणको गति, उत्पादन सुरु हुने समय र वित्तीय व्यवस्थापनमा निर्भर रहने देखिन्छ। यदि परियोजना समयमै सम्पन्न भई स्थिर उत्पादन दिन सफल भयो भने दीर्घकालीन रूपमा लगानीकर्तालाई प्रतिफल दिन सक्ने सम्भावना रहन्छ। तर निर्माण ढिलाइ वा लागत वृद्धि भएमा प्रतिफल अपेक्षाभन्दा कम हुन सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै रहने विश्लेषण गरिएको छ।

यसरी हेर्दा कालंगा हाइड्रोको आईपीओ केवल नयाँ सेयर निष्कासन मात्र नभई नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा पूँजी बजारको बढ्दो निर्भरता र लगानी संरचनाको एउटा प्रतिनिधि उदाहरण पनि बनेको छ।