सुनको मूल्य सेयर बजार कुलमान घिसिङ विराजभक्त श्रेष्ठ नेपाल विद्युत प्राधिकरण दीपक खड्का पूर्वाधार इप्पान ग्लोबल आइएमई बैंक नीति तथा कार्यक्रम
जलसरोकार : नेपाल राष्ट्रको बिजुली र बिजुलीसँग सम्बन्धित प्रमुख समाचार पोर्टल

९० किलोमिटर प्रसारण लाइन निर्माण सुरु, तर एमसीसी कम्प्याक्टको समयसीमा र ठेक्का अवधिबीच चुनौती

न्यू दमौली-न्यू बुटवल ४०० केभी प्रसारण लाइनको निर्माण सुरु भएको घोषणा; ४२ महिनाको ठेक्का अवधि र कम्प्याक्टको समयसीमाले आयोजना कार्यान्वयनमा प्रश्न उठाएको छ

जलसरोकार
शनिबार, मंसिर ०५, २०८३ | १०:१८:०१ बजे

काठमाडौं : मिलेनियम च्यालेन्ज एकाउन्ट नेपाल (एमसिए-नेपाल) ले तनहुँ र पाल्पामा पर्ने न्यू दमौली-न्यू बुटवल ४०० केभी डबल सर्किट प्रसारण लाइनको निर्माण सुरु भएको घोषणा गरेको छ। २० नोभेम्बर २०२६ देखि निर्माण सुरु भएको भनिएको यो खण्ड ९० किलोमिटर लामो छ। प्रसारण लाइनमा करिब २५० टावर निर्माण गरिने र तनहुँ, पाल्पा, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) तथा नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाबाट लाइन विस्तार हुने जनाइएको छ।

एमसिए-नेपालका अनुसार यो प्रसारण लाइन एमसीसी नेपाल कम्प्याक्टअन्तर्गत निर्माण भइरहेको ३१५ किलोमिटर लामो ४०० केभी प्रसारण सञ्जालको एउटा महत्त्वपूर्ण खण्ड हो। तर, निर्माण सुरु भएको समय, ठेक्का अवधि र कम्प्याक्टको कार्यान्वयन समयसीमालाई एकसाथ हेर्दा आयोजना निर्धारित समयमै सम्पन्न हुने विषयमा थप स्पष्टता आवश्यक देखिन्छ।

४२ महिनाको ठेक्का, निर्माण सुरु भने नोभेम्बर २०२६ मा

न्यू दमौली-न्यू बुटवल प्रसारण लाइन निर्माणको ठेक्का वाइबा-सलासार जेभीले पाएको हो। एमसिए-नेपालको ठेक्का प्रदानसम्बन्धी सूचनाअनुसार उक्त ठेक्का ८ अगस्ट २०२५ मा प्रदान गरिएको थियो। ठेक्का अवधि काम सुरु भएको मितिदेखि ४२ महिना तोकिएको छ।

ठेक्का रकम ७ करोड ४९ लाख ५३ हजार २३३ अमेरिकी डलर रहेको छ। यसमा एमसिए-नेपालले आफ्नो निर्णयअनुसार प्रयोग गर्न सक्ने २० लाख ७४ हजार ६८६ अमेरिकी डलरको वैकल्पिक कामसमेत उल्लेख छ। दुवै रकम मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) बाहेक हुन्।

एमसिए-नेपालको मार्च २०२६ को प्रगति विवरणमा न्यू दमौली-न्यू बुटवल खण्डको विस्तृत डिजाइन समीक्षा प्रक्रियामा रहेको उल्लेख थियो। उक्त विवरणमा ९० किलोमिटर प्रसारण लाइनको ठेक्का रकम ७ करोड ७० लाख २० हजार अमेरिकी डलर उल्लेख छ। यो रकम ठेक्का सूचनामा उल्लेख गरिएको आधार रकम र वैकल्पिक कामको जोडसँग लगभग मेल खान्छ।

तर, मार्च २०२६ मा विस्तृत डिजाइन समीक्षाको चरणमा रहेको आयोजना नोभेम्बर २०२६ मा मात्र निर्माण सुरु भएको घोषणा गरिनुले वास्तविक निर्माण कार्यको समयतालिका र प्रगति व्यवस्थापनबारे प्रश्न उठाउँछ।

कम्प्याक्टको समयसीमाभन्दा ठेक्का अवधि लामो

एमसीसी नेपाल कम्प्याक्ट ३० अगस्ट २०२३ मा कार्यान्वयनमा आएको हो। सम्झौताअनुसार यसको मूल कार्यान्वयन अवधि पाँच वर्ष अर्थात् ३० अगस्ट २०२८ सम्म हो।

न्यू दमौली-न्यू बुटवल प्रसारण लाइनको ठेक्का अवधि भने काम सुरु भएको मितिदेखि ४२ महिना छ। यदि निर्माण सुरु भएको मिति २० नोभेम्बर २०२६ लाई ठेक्काको औपचारिक सुरुआती मिति मान्ने हो भने ४२ महिनाको अवधि २०३० सम्म पुग्छ, जुन कम्प्याक्टको मूल समयसीमाभन्दा निकै पछाडि हुन्छ।

यद्यपि, सार्वजनिक निर्माण सुरु भएको घोषणा र ठेक्काको औपचारिक ‘कमेन्ट्समेन्ट डेट’ एउटै हो वा होइन भन्ने स्पष्ट विवरण उपलब्ध छैन। त्यसैले वास्तविक ठेक्का सुरु मिति, निर्माण सम्पन्न गर्न तोकिएको मिति र कम्प्याक्टको संशोधित समयसीमा आधिकारिक रूपमा स्पष्ट हुन आवश्यक छ।

एमसिए-नेपालले ठेक्का प्रदानसम्बन्धी सूचनामा ४२ महिनाको अवधि उल्लेख गरे पनि कम्प्याक्टको मूल समयसीमाभित्र उक्त अवधि कसरी समायोजन गरिएको छ भन्ने विषय सार्वजनिक विवरणबाट स्पष्ट हुँदैन।

तीन प्रसारण लाइन खण्डको ठेक्का २३० मिलियन डलरभन्दा बढी

एमसिए-नेपालको मार्च २०२६ को प्रगति विवरणअनुसार ३१५ किलोमिटर प्रसारण लाइनलाई तीन मुख्य खण्डमा विभाजन गरी ठेक्का दिइएको छ।

  • लाप्सीफेदी-रातमाटे-न्यू हेटौडा (११७ किमि): ७ करोड ६६ लाख ५० हजार अमेरिकी डलर
  • रातमाटे-न्यू दमौली (९० किमि): ७ करोड ६५ लाख २० हजार अमेरिकी डलर
  • न्यू दमौली-न्यू बुटवल (९० किमि): ७ करोड ७० लाख २० हजार अमेरिकी डलर

यी तीन खण्डको ठेक्का रकम जोड्दा करिब २३ करोड १ लाख ९० हजार अमेरिकी डलर पुग्छ। सबै रकम भ्याटबाहेक हुन्।

तीनै प्रसारण लाइन खण्डको विस्तृत डिजाइन समीक्षा तथा निर्माण कार्यलाई समयमै अघि बढाउनुपर्ने चुनौती छ। एउटा खण्डमा ढिलाइ हुँदा अन्य खण्डको निर्माण सम्पन्न भए पनि समग्र प्रसारण सञ्जाल सञ्चालनमा ल्याउन असर पर्न सक्छ।

मार्चसम्म १३२ टावरको जगस्थल मात्र प्राप्त

एमसिए-नेपालको मार्च २०२६ को प्रगति विवरणअनुसार १० जिल्लामा प्रसारण लाइनका लागि १३२ टावरको जगस्थल प्राप्त गरिएको थियो। सोही विवरणमा नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्लाका लागि वन स्वीकृति प्राप्त भएको, तर बाँकी जिल्लामा वनसम्बन्धी अनुमति प्रक्रियामा रहेको उल्लेख छ।

प्रसारण लाइन निर्माणका लागि वन क्षेत्रको उपयोग, रूख कटान, जग्गा पहुँच, स्थानीयको सहमति तथा मुआब्जा वितरणजस्ता विषयले समयतालिकामा प्रभाव पार्न सक्छन्। ३१५ किलोमिटर लामो प्रसारण लाइनको मार्गमा यस्ता प्रक्रिया समयमै सम्पन्न हुनु निर्माणको गति कायम राख्न महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

एमसिए-नेपालले प्रभावित करिब १,५०० व्यक्तिका लागि जीविकोपार्जन पुनर्स्थापना कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको र रातमाटे सबस्टेशन क्षेत्रको कार्यक्रममार्फत २७० जनालाई तालिम दिइएको पनि जनाएको छ। 

२०२५ को अमेरिकी सहायता रोकावटले पनि समय प्रभावित

एमसीसी नेपाल कम्प्याक्टको कार्यान्वयनमा २०२५ मा अमेरिकी सहायता पुनरावलोकनका कारण रोकावट आएको थियो। अमेरिकी सरकारको सहायता पुनरावलोकन प्रक्रियाका कारण कम्प्याक्टअन्तर्गतका गतिविधि केही समय प्रभावित भएका थिए। पछि कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने निर्णय भए पनि रोकावटले आयोजना कार्यान्वयनको समयतालिकामा असर परेको थियो।

नेपाल र अमेरिकाबीच कम्प्याक्टको अवधि थप गर्ने विषयमा पनि छलफल भएको समाचार सार्वजनिक भएको छ। तर, मूल कम्प्याक्टको समयसीमा अगस्ट २०२८ रहेको अवस्थामा आयोजना सम्पन्न गर्न थप समय आवश्यक पर्न सक्ने देखिन्छ।

कम्प्याक्टको अवधि विस्तार भएमा त्यसले आयोजना सम्पन्न गर्न थप समय उपलब्ध गराउन सक्छ। तर, विस्तारको औपचारिक निर्णय, थप समयको सीमा र त्यससँग सम्बन्धित वित्तीय व्यवस्थापनबारे स्पष्ट जानकारी आवश्यक छ।

प्रसारण लाइन पूरा भए पनि सञ्चालनको अर्को चुनौती

न्यू दमौली-न्यू बुटवल प्रसारण लाइन पूरा भएपछि नेपालका विभिन्न नदी बेसिनमा निर्माण भइरहेका तथा भविष्यमा थपिने जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोड्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले नेपालको आन्तरिक विद्युत् प्रवाहलाई सहज बनाउने र भारतसँगको विद्युत् व्यापार विस्तारमा पनि योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

तर, प्रसारण लाइन निर्माण सम्पन्न हुनु र त्यसलाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्न सक्नु फरक विषय हुन्। सबस्टेशन, अन्य प्रसारण लाइन खण्ड, राष्ट्रिय ग्रिडसँगको समन्वय, परीक्षण तथा सञ्चालन स्वीकृतिहरू पनि समयमै सम्पन्न हुनुपर्नेछ।

एमसिए-नेपालले निर्माण सुरु भएको घोषणा गरेको न्यू दमौली-न्यू बुटवल खण्डको प्रगति अब नियमित रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ। विशेषगरी ठेक्काको औपचारिक सुरुआती मिति, टावरको जग निर्माण, टावर खडा गर्ने कार्य, तार तान्ने काम, वन तथा जग्गा प्राप्तिको अवस्था र सम्पन्न हुने संशोधित समयतालिका सार्वजनिक भएमा आयोजनाको वास्तविक प्रगति मूल्याङ्कन गर्न सकिनेछ।

४२ महिनाको ठेक्का अवधि र अगस्ट २०२८ को मूल कम्प्याक्ट समयसीमाबीचको अन्तर कसरी व्यवस्थापन हुन्छ भन्ने प्रश्न अब एमसिए-नेपालको यो प्रसारण लाइन निर्माणसँगै थप महत्त्वपूर्ण बनेको छ।

प्रकाशित मिति : शनिबार, मंसिर ०५, २०८३ | १०:१८:०१ बजे

लेखकको बारेमा

जलसरोकार
जलसरोकारमा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए हामीलाई [email protected] मा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ ।

प्रतिक्रिया