काठमाडौं : जलविद्युत् तथा ऊर्जा क्षेत्रमा लामो समय प्राविधिक र नीतिगत जिम्मेवारी सम्हालेका सहसचिव नवीनराज सिंह नेपाल सरकारको सचिवमा बढुवा भएका छन्।

मन्त्रिपरिषद्को असोज २१ गते बसेको बैठकले नेपाल इन्जिनियरिङ सेवा, समूहीकरणतर्फ कार्यरत सिंहलाई राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीको सचिवमा बढुवा गर्ने निर्णय गरेको हो। बढुवा सिफारिस समितिले प्राविधिकतर्फ रिक्त सचिव पदका लागि सिंहसहित मिना श्रेष्ठ र पद्यकुमार मैनालीको नाम सिफारिस गरेको थियो। सिफारिसमा सिंह पहिलो नम्बरमा थिए।

सचिवमा बढुवासँगै सिंहको करिअरले प्राविधिक सेवाबाट प्रशासनको सर्वोच्च तहसम्मको एउटा लामो यात्रा पूरा गरेको छ।

सिंह नेपाल इन्जिनियरिङ सेवा, सिभिल समूहअन्तर्गत जलविद्युत् उपसमूहका इन्जिनियर हुन्। विद्युत् विकास विभागमा वरिष्ठ डिभिजनल इन्जिनियरका रूपमा काम गर्दादेखि नै उनी जलविद्युत् आयोजना विकास र ऊर्जा क्षेत्रका विषयमा सक्रिय रहँदै आएका थिए।

उनले बेल्जियमको Vrije Universiteit Brussel बाट जलस्रोत इन्जिनियरिङमा एमएस्सी गरेका छन्। उनी  विद्युत् विकास विभागका वरिष्ठ डिभिजनल इन्जिनियर तथा विद्युत् विकास कोषका सचिवका रूपमा कार्यरत थिए। त्यतिबेला नै उनीसँग नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा एक दशकभन्दा बढीको अनुभव रहेको उल्लेख थियो।

विद्युत् विकास विभागको नेतृत्वदेखि नीति निर्माणसम्म

सिंहले विद्युत् विकास विभागको महानिर्देशकका रूपमा समेत जिम्मेवारी सम्हाले। विभागको नेतृत्वमा रहँदा उनले जलविद्युत् आयोजना विकास, आयोजना अनुमतिपत्र, निजी क्षेत्रका समस्या तथा ऊर्जा उत्पादन विस्तारका विषयमा सार्वजनिक रूपमा धारणा राख्दै आएका थिए।

नेपाल स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादक संघको एक कार्यक्रममा महानिर्देशकका रूपमा बोल्दै सिंहले आगामी दशकमा ठूलो परिमाणमा जलविद्युत् उत्पादन गर्न सकिने आधार नेपालसँग रहेको बताएका थिए। उनका अनुसार सञ्चालनमा रहेका आयोजना, निर्माण तथा अनुमतिपत्रको प्रक्रियामा रहेका आयोजना र अध्ययनका विभिन्न चरणमा रहेका आयोजनालाई जोड्दा ठूलो परियोजना पाइपलाइन तयार भइसकेको थियो।

त्यही कार्यक्रममा उनले विद्युत् उत्पादन बढ्दै जाँदा आन्तरिक विद्युत् खपत पनि बढाउनुपर्ने र बाह्य बजारसँगै घरेलु बजार विस्तारलाई पनि सँगसँगै लैजानुपर्ने धारणा राखेका थिए।

नेपाल-भारत विद्युत् सहकार्यमा महत्वपूर्ण भूमिका

ऊर्जा मन्त्रालयमा सहसचिवका रूपमा कार्यरत रहँदा सिंह नेपाल-भारत ऊर्जा सहकार्यको महत्वपूर्ण संयन्त्रमा समेत संलग्न थिए।

२०२४ जनवरीमा काठमाडौंमा भएको नेपाल-भारत संयुक्त कार्यदलको ११औँ बैठकको सहअध्यक्षता सिंहले भारतीय ऊर्जा मन्त्रालयका संयुक्त सचिव डा. डी. साई बाबासँग गरेका थिए। त्यस बैठकमा विद्युत् व्यापार, जलविद्युत् आयोजना र अन्तरदेशीय प्रसारण लाइनलगायत नेपाल-भारत ऊर्जा सहकार्यका विषयमा छलफल भएको थियो।

नेपाल-भारत दीर्घकालीन विद्युत् व्यापार सम्झौता भएको समयको यो बैठकलाई दुई देशबीच बढ्दो ऊर्जा सहकार्यको महत्वपूर्ण चरणका रूपमा हेरिएको थियो।

यसअघि पनि सिंह मिलेनियम च्यालेन्ज अकाउन्ट नेपालसँग सम्बन्धित संरचनामा ऊर्जा मन्त्रालयका प्रतिनिधिका रूपमा संलग्न थिए। २०२४ को अभिलेखमा उनलाई ऊर्जा मन्त्रालयका संयुक्त सचिव तथा एमसीए-नेपाल बोर्ड सदस्यका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

जलविद्युत् क्षेत्रबाट लगानी बोर्डसम्म

सिंहको पछिल्लो जिम्मेवारी भने लगानी बोर्डमा थियो। २०२६ अप्रिलमा उनले लगानी बोर्डमा सहसचिवका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।

लगानी बोर्डमा उनको प्रवेशले जलविद्युत् आयोजना विकासको प्राविधिक अनुभवलाई ठूलो लगानीका आयोजना र लगानी सहजीकरणसँग जोड्ने अवसर दिएको थियो।

यसरी हेर्दा सिंहको व्यावसायिक यात्रा केवल मन्त्रालयका प्रशासनिक जिम्मेवारीमा सीमित देखिँदैन। जलविद्युत् आयोजना, विद्युत् विकास, निजी क्षेत्रका समस्या, अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार, प्रसारण पूर्वाधार, लगानी सहजीकरण तथा ऊर्जा नीतिसँग जोडिएका विभिन्न तहमा उनले जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।

प्राविधिक सेवाबाट विशिष्ट श्रेणीसम्म

नेपालको निजामती सेवामा प्राविधिक समूहबाट सचिव बन्ने अधिकारीको संख्या प्रशासन सेवाको तुलनामा कम छ। त्यसैले सिंहको सचिवमा बढुवा उनको व्यक्तिगत करिअरको मात्र विषय नभई प्राविधिक सेवाको माथिल्लो तहमा प्रतिनिधित्वको विषय पनि हो।

सिंहको करिअरमा अर्को उल्लेखनीय पक्ष भनेको उनले लामो समय एउटै क्षेत्रमा निरन्तर काम गर्नु हो। जलविद्युत् र ऊर्जा क्षेत्रमै प्राविधिक तहबाट प्रवेश गरेका उनी विभागीय नेतृत्व, मन्त्रालयको नीति निर्माण, अन्तरदेशीय ऊर्जा सहकार्य र लगानी बोर्ड हुँदै अब सचिवको जिम्मेवारीमा पुगेका छन्।

नेपालले जलविद्युत् उत्पादन बढाउने, आन्तरिक विद्युत् खपत विस्तार गर्ने र क्षेत्रीय विद्युत् बजारमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउने लक्ष्य लिइरहेका बेला ऊर्जा क्षेत्रको प्राविधिक पृष्ठभूमिबाट आएका सिंहको सचिवस्तरीय जिम्मेवारीले आगामी दिनमा थप चासो सिर्जना गर्ने देखिन्छ।