काठमाडौं : नेपालमा आधारभूत तथा सुरक्षित खानेपानी सेवामा पहुँच विस्तार हुँदै गएको सरकारले जनाएको छ । आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को फागुनसम्म देशको ९७ प्रतिशत जनसंख्यामा आधारभूत खानेपानी सेवा पुगेको छ भने २९ प्रतिशत जनसंख्यामा सुरक्षित खानेपानी सेवाको पहुँच पुगेको छ ।

खानेपानी तथा सरसफाइ मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार नेपालमा राष्ट्रिय खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता नीति २०८० र खानेपानी तथा सरसफाइ नियमावली २०८१ कार्यान्वयनमा आइसकेको छ । सरकारले संविधान, क्षेत्रगत नीति तथा आवधिक योजनाअनुसार खानेपानी पहुँच विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ ।

आर्थिक सर्वेक्षणमा प्रकाशित तथ्यांकअनुसार २०७८ असारसम्म आधारभूत खानेपानी सेवाको पहुँच ९२.३१ प्रतिशत रहेको थियो । यो २०७९ मा ९४.३३ प्रतिशत, २०८० मा ९४.५४ प्रतिशत र २०८१ असारसम्म ९६.५४ प्रतिशत पुगेको थियो । चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म यो बढेर ९७ प्रतिशत पुगेको हो ।

सुरक्षित खानेपानी सेवातर्फ पनि केही सुधार देखिएको छ । २०७८ मा २५.६१ प्रतिशत जनसंख्यामा सुरक्षित खानेपानी सेवा पुगेकोमा २०८२ फागुनसम्म यो २९ प्रतिशत पुगेको आर्थिक सर्वेक्षणमा उल्लेख छ ।

तर प्रशोधनसहितको ढल प्रणालीको अवस्था भने अझै कमजोर देखिएको छ । २०७८ मा केवल २.१ प्रतिशत जनसंख्यामा यस्तो सेवा पुगेकोमा २०८२ फागुनसम्म पनि यो ३.३ प्रतिशतमा मात्रै सीमित रहेको छ । आधारभूत सरसफाइ सेवा भने १०० प्रतिशत जनसंख्यामा पुगेको सरकारी दाबी छ ।

चालु वर्ष ११ आयोजना सम्पन्न

सरकारका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म ११ वटा खानेपानी आयोजना सम्पन्न भएका छन् । ती आयोजनाबाट थप १ लाख २९ हजार ६ सय ३२ जनसंख्यामा सुरक्षित खानेपानी सेवा पुगेको छ ।

यस अवधिमा खानेपानी संस्थानअन्तर्गत ५ हजार ४ सय १७ नयाँ धारा जडान गरिएको छ । साथै १ लाख ८६ हजार २१ धारा जडान गर्ने कार्य सम्पन्न भएको उल्लेख गरिएको छ ।

काठमाडौंमा मेलम्ची र वर्षाको पानी संकलन

आर्थिक सर्वेक्षणले काठमाडौं उपत्यकाको खानेपानी व्यवस्थापनबारे पनि विवरण सार्वजनिक गरेको छ । मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको पहिलो चरण सम्पन्न भई १ हजार ५० किलोमिटर पाइपलाइनमार्फत नियमित पानी वितरण सुरु भएको सरकारको दाबी छ ।

काठमाडौंको खानेपानी वितरण प्रणाली सुधार गर्न Supervisory Control and Data Acquisition (SCADA) प्रणालीको काम पनि सम्पन्न भएको उल्लेख छ ।

त्यस्तै चालु आर्थिक वर्षमा वर्षाको पानी संकलन कार्यक्रमअन्तर्गत काठमाडौं उपत्यकाका थप ३ स्थानमा प्रविधि जडान गरी करिब ९०० जनसंख्यालाई सेवा पुर्‍याइएको छ । उपत्यकाभित्र २६५ सरकारी विद्यालय, ४४ सरकारी भवन र ९८ सार्वजनिक भवन गरी हालसम्म ४०३ स्थानमा वर्षाको पानी संकलन प्रणाली जडान गरिएको छ ।

सार्वजनिक स्थल तथा सरकारी अस्पतालमा पनि पानी एटीएम जडानको काम अघि बढाइएको छ । चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्म काठमाडौं उपत्यकाका ३१ स्थानमा वाटर एटीएम जडान सम्पन्न भएको आर्थिक सर्वेक्षणमा उल्लेख छ ।

यद्यपि सुरक्षित खानेपानी पहुँच बढे पनि प्रशोधित ढल व्यवस्थापन, ग्रामीण क्षेत्रमा गुणस्तरीय पानी वितरण तथा शहरी खानेपानी व्यवस्थापन अझै चुनौतीकै रूपमा रहेको देखिएको छ ।

* राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार संशोधित तथ्यांक

चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ फागुनसम्मको प्रगति

काठमाडौं उपत्यकामा वर्षाको पानी संकलन