काठमाडौं । वर्षायाम सुरु भएसँगै मर्स्याङ्दी करिडोरका जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादन हुने सयौँ मेगावाट विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा लैजान सकिने बाटो अन्ततः खुलेको छ। सात वर्षसम्म विभिन्न कारणले अल्झिएको मार्कीचोक-भरतपुर २२० केभी प्रसारण लाइन शनिबार दिउँसो ३ बजेदेखि नियमित सञ्चालनमा आएपछि करिडोरको सबैभन्दा ठूलो प्रसारण अवरोध हटेको हो।

तनहुँको आँबुखैरेनीस्थित न्यू मर्स्याङ्दी सबस्टेसन (मार्कीचोक) र चितवनको भरतपुरस्थित न्यू भरतपुर सबस्टेसनलाई जोड्ने करिब ६७ किलोमिटर लामो डबल सर्किट प्रसारण लाइन सञ्चालनमा आएसँगै मर्स्याङ्दी र दर्दी नदी प्रणालीका जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय ग्रिडमा प्रवाह गर्न सहज हुने नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको विश्वास छ।

तर यो समाचारको महत्व एउटा प्रसारण लाइन सञ्चालनमा आएको घटनामा मात्र सीमित छैन। यसले नेपालको प्रसारण पूर्वाधार विकासमा देखिएको एउटा गम्भीर संरचनात्मक समस्या र त्यसको समाधानको फरक मोडेल पनि देखाएको छ।

यो आयोजना सन् २०१७ मै निर्माणका लागि अघि बढाइएको थियो। निर्धारित अवधिमा सम्पन्न हुनुपर्ने आयोजना वन क्षेत्रको स्वीकृति, जग्गा व्यवस्थापन, स्थानीय अवरोध, निर्माण व्यवस्थापन तथा ठेकेदारको कमजोर कार्यसम्पादनका कारण वर्षौँसम्म अल्झियो। आयोजना लगभग पूरा भइसकेपछि पनि एउटा प्रसारण टावर निर्माण हुन नसक्दा सम्पूर्ण लाइन सञ्चालनमा आउन सकेन।

यसको प्रत्यक्ष असर मर्स्याङ्दी करिडोरका जलविद्युत् आयोजनामा पर्‍यो। वर्षायाममा पर्याप्त उत्पादन हुँदाहुँदै पनि प्रसारण क्षमताको सीमितताले विद्युत् प्रवाहमा अवरोध सिर्जना हुने, आवश्यक पर्दा उत्पादन कटौती गर्नुपर्ने र ग्रिड सञ्चालन थप जटिल बन्ने अवस्था देखिँदै आएको थियो।

यही अवस्थामा प्राधिकरणले बाँकी निर्माण कार्य सम्पन्न गर्न नयाँ उपाय अपनायो। चिनियाँ निर्माण कम्पनीबाट काम समयमै पूरा नहुने देखिएपछि निजी क्षेत्रका जलविद्युत् प्रवर्द्धकहरूलाई बाँकी काम सम्पन्न गर्ने जिम्मेवारी दिइयो। सात जलविद्युत् कम्पनीको संयुक्त पहलमा बाँकी निर्माण अपेक्षाकृत छोटो अवधिमा सम्पन्न भयो र प्रसारण लाइन परीक्षणको चरणमा पुग्यो। परीक्षण सफल भएपछि शनिबारदेखि नियमित विद्युत् प्रवाह सुरु गरिएको हो।

यसअघि जलसरोकारले नै चिनियाँ ठेकेदारबाट काम लम्बिँदै गएपछि निजी क्षेत्र आफैँ निर्माणमा सहभागी भएको, परीक्षणको तयारी भइरहेको तथा प्रसारण अवरोध हट्ने अवस्थाबारे विस्तृत रूपमा समाचार प्रकाशित गरेको थियो। अहिले लाइन सञ्चालनमा आएसँगै त्यही प्रक्रिया पूर्ण भएको छ।

गत असार ६ गते ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री विराज भक्त श्रेष्ठले आयोजनास्थलको निरीक्षण गर्दै स्थानीय जनप्रतिनिधि, जिल्ला प्रशासन, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र आयोजना व्यवस्थापनसँग छलफल गरेका थिए। निर्माण सम्पन्न गर्न बाँकी रहेका काम तत्काल टुंग्याउन उनले सम्बन्धित निकायलाई समन्वयात्मक पहल गर्न आग्रह गरेका थिए। त्यसपछि अन्तिम तयारी पूरा गरी शनिबारबाट नियमित सञ्चालन सुरु गरिएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

लाइन सञ्चालनपछि मन्त्री श्रेष्ठले अब मर्स्याङ्दी करिडोरका निजी क्षेत्रबाट सञ्चालित जलविद्युत् आयोजनाले उत्पादन गरेको विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा थप सहज रूपमा प्रवाह गर्न सकिने बताए। प्रसारण क्षमताको अभावका कारण पूर्ण क्षमतामा उत्पादन गर्न नसकेका आयोजनालाई यसबाट राहत पुग्ने उनको भनाइ छ।

उनले उत्पादन बढेसँगै प्रसारण पूर्वाधार विस्तार पनि उत्तिकै आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै सरकारले प्रसारण लाइन निर्माणलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेको बताए। सरकार र निजी क्षेत्रबीचको सहकार्यले जटिल आयोजना पनि सम्पन्न गर्न सकिने उदाहरणका रूपमा यस आयोजनालाई लिनुपर्ने उनको धारणा छ।

ऊर्जा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार मार्कीचोक-भरतपुर २२० केभी प्रसारण लाइन सञ्चालनमा आउनु एउटा आयोजना सम्पन्न हुनु मात्र होइन, नेपालमा उत्पादन र प्रसारणबीचको असन्तुलन घटाउने दिशामा महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। यसले ग्रिडको विश्वसनीयता बढाउने, वर्षायाममा उत्पादन हुने विद्युत् खेर जाने जोखिम कम गर्ने तथा निजी क्षेत्रलाई प्रसारण पूर्वाधार निर्माणमा समेत साझेदार बनाउन सकिने सन्देश दिएको छ।

अब ऊर्जा क्षेत्रको ध्यान यस्ता प्रसारण अवरोध समयमै हटाउने र उत्पादनसँगै प्रसारण पूर्वाधारको विकासलाई समान गतिमा अघि बढाउनेतर्फ केन्द्रित हुनुपर्ने देखिन्छ। किनकि विद्युत् उत्पादन भएर पनि उपभोक्ता वा बजारसम्म पुग्न नसक्नु, उत्पादन नै नहुनुभन्दा कम चुनौती होइन।