काठमाडौं : दोस्रो बजारमा रु. ४५८ आसपास कारोबार भइरहेको सगरमाथा जलविद्युत् कम्पनी लिमिटेडको सेयर विद्यमान सेयरधनीले रु. १०० अंकित मूल्यमा थप किन्न पाउने प्रस्ताव अघि बढेको छ। कम्पनीले १:१ अनुपातमा हकप्रद सेयर निष्काशन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको हो।

प्रस्तावअनुसार कम्पनीका विद्यमान सेयरधनीले आफ्नो नाममा रहेको प्रत्येक एक कित्ता सेयर बराबर थप एक कित्ता हकप्रद सेयर रु. १०० अंकित मूल्यमा लिन सक्नेछन्। कम्पनीले १ करोड १७ लाख ३२ हजार कित्ता हकप्रद सेयर निष्काशन गर्ने प्रस्ताव गरेको छ, जसबाट रु. १ अर्ब १७ करोड ३२ लाख पुँजी थपिनेछ।

तर अहिले नै हकप्रद निष्काशन खुलिसकेको भने होइन। कम्पनीको साधारणसभाबाट हकप्रद निष्काशनको प्रस्ताव पारित भइसकेको छ भने विद्युत् नियमन आयोगले समेत १:१ हकप्रदका लागि स्वीकृति दिइसकेको छ। आयोगको अभिलेखमा सगरमाथा जलविद्युत्‌को हकप्रद आवेदन २०८१ चैत ४ मा दर्ता भई २०८२ जेठ १६ मा स्वीकृत भएको देखिन्छ।

त्यसपछि कम्पनीले धितोपत्र बोर्डमा स्वीकृतिका लागि आवेदन दिएको हो। बोर्डको पछिल्लो उपलब्ध अभिलेखमा सगरमाथाको १:१ हकप्रद प्रस्ताव प्रारम्भिक समीक्षामा रहेको देखिन्छ। बोर्डको अभिलेखअनुसार १ करोड १७ लाख ३२ हजार कित्ता हकप्रदका लागि आवेदन परेको छ र निष्काशन व्यवस्थापकका रूपमा एनएमबी क्यापिटल रहेको छ।

बजार मूल्यभन्दा निकै कममा सेयर

यही प्रस्तावले सगरमाथा जलविद्युत्‌को हकप्रदलाई लगानीकर्ताको चासोको विषय बनाएको छ।

हाल कम्पनीको सेयर दोस्रो बजारमा रु. ४५८ आसपास कारोबार भइरहेको अवस्थामा प्रस्तावित हकप्रद भने रु. १०० अंकित मूल्यमा निष्काशन हुनेछ। अर्थात् अहिलेको बजार मूल्यसँग तुलना गर्दा हकप्रद सेयरको मूल्य करिब ७८ प्रतिशत कम हुन्छ।

यही मूल्य अन्तरले विद्यमान सेयरधनीका लागि हकप्रद आकर्षक देखिएको हो। उदाहरणका लागि, कुनै लगानीकर्तासँग कम्पनीको एक कित्ता सेयर छ भने प्रस्ताव स्वीकृत भई हकप्रद निष्काशन खुलेपछि उसले थप एक कित्ता सेयरका लागि रु. १०० लगानी गर्न सक्नेछ। अहिले बजारमा त्यही सेयर किन्न भने करिब रु. ४५८ तिर्नुपर्छ।

तर यसलाई रु. १०० तिरेर रु. ४५८ बराबरको थप सम्पत्ति तत्काल प्राप्त हुने अर्थमा भने बुझ्न हुँदैन। हकप्रद निष्काशनपछि कम्पनीको सेयर मूल्य समायोजन हुने भएकाले बजार मूल्यमा त्यसको प्रभाव पर्छ। त्यसैले लगानीकर्ताले हकप्रदको मूल्य मात्र होइन, समायोजनपछिको बजार मूल्य र कम्पनीको आधारभूत अवस्थालाई समेत हेर्नुपर्ने हुन्छ।

एक कित्ता छ भने अर्को एक कित्ता थप्ने अवसर

१:१ हकप्रदको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष नै अनुपात हो। कम्पनीले प्रस्ताव गरेको अनुपातअनुसार १०० कित्ता सेयर भएका लगानीकर्ताले थप १०० कित्ता हकप्रदका लागि आवेदन दिन सक्नेछन्।

त्यसैगरी १ हजार कित्ता सेयर भएका लगानीकर्ताले थप १ हजार कित्ता लिन पाउनेछन्। यसरी कम्पनीको विद्यमान सेयरधनीले आफ्नो स्वामित्व अनुपात कायम राख्दै कम्पनीमा थप पुँजी लगानी गर्ने अवसर पाउनेछन्।

सगरमाथाको चुक्ता पुँजी हाल करिब रु. १ अर्ब १७ करोड ३२ लाख छ। प्रस्तावित हकप्रदपछि चुक्ता पुँजी करिब रु. २ अर्ब ३४ करोड ६४ लाख पुग्नेछ। हकप्रदबाट उठ्ने रकम रु. १ अर्ब १७ करोड ३२ लाख हुनेछ।

तर बोर्डको स्वीकृति निर्णायक

कम्पनीको सञ्चालक समिति र साधारणसभाको निर्णय तथा विद्युत् नियमन आयोगको स्वीकृति पूरा भइसके पनि हकप्रद निष्काशनका लागि धितोपत्र बोर्डको अन्तिम स्वीकृति आवश्यक हुन्छ।

धितोपत्र बोर्डको पछिल्लो उपलब्ध आवेदन सूचीले पनि यही अवस्थालाई देखाउँछ। २०८२/१२/१० सम्मको विवरणमा सगरमाथाको प्रस्ताव १:१ अनुपात, १ करोड १७ लाख ३२ हजार कित्ता र रु. १ अर्ब १७ करोड ३२ लाख निष्काशन रकमसहित प्रारम्भिक समीक्षामा रहेको छ। यसैले अहिलेको अवस्थामा “रु. १०० मा सेयर किन्न पाइँदैछ” भन्दा “स्वीकृति पाएपछि रु. १०० मा हकप्रद किन्न पाइने प्रस्ताव” भन्नु तथ्यगत रूपमा सही हुन्छ।

९.६ मेगावाटको आयोजनाबाट सञ्चालन आम्दानी

सगरमाथा जलविद्युत् कम्पनीले इलाममा ९.६ मेगावाटको सुपर माई ‘ए’ जलविद्युत् आयोजना सञ्चालन गरिरहेको छ। कम्पनीको वेबसाइटमा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ सम्मका वार्षिक प्रतिवेदनसमेत उपलब्ध छन्।

यसले कम्पनीलाई निर्माणाधीन मात्र नभई विद्युत् उत्पादनबाट आम्दानी गरिरहेको जलविद्युत् कम्पनीका रूपमा पनि प्रस्तुत गर्छ। त्यसैले हकप्रदको प्रस्तावलाई केवल सेयरको मूल्यसँग जोडेर मात्र होइन, सञ्चालनमा रहेको आयोजनाबाट हुने आम्दानी र कम्पनीको आगामी वित्तीय क्षमतासँग जोडेर हेर्नुपर्ने हुन्छ।

आकर्षणसँगै मूल्य समायोजनको जोखिम

हकप्रदमा लगानीकर्ताको आकर्षणको मुख्य आधार रु. ४५८ आसपासको बजार मूल्य र रु. १०० को प्रस्तावित हकप्रद मूल्यबीचको ठूलो अन्तर हो। तर हकप्रदपछि सेयरको आपूर्ति बढ्ने भएकाले बजार मूल्यमा त्यसको प्रभाव पर्न सक्छ।

त्यसैले हकप्रदमा आवेदन दिनु र हकप्रदपछि सेयरको बजार मूल्य बढ्नु एउटै कुरा होइन।

लगानीकर्ताका लागि वास्तविक हिसाब भने हकप्रदमा हाल्ने रु. १००, पुरानो सेयरको बजार मूल्य, मूल्य समायोजन र समायोजनपछि कायम हुने बजार मूल्यलाई जोडेर निकाल्नुपर्ने हुन्छ।

अहिलेको अवस्थामा भने सगरमाथा जलविद्युत्‌को हकप्रदले एउटा रोचक अवस्था सिर्जना गरेको छ– दोस्रो बजारमा करिब रु. ४५८ मा कारोबार भइरहेको सेयर, नियामकीय स्वीकृति पूरा भएपछि विद्यमान सेयरधनीले रु. १०० अंकित मूल्यमा थप एक कित्ता लिन पाउने प्रस्ताव।

यही मूल्य अन्तरका कारण धितोपत्र बोर्डको अन्तिम स्वीकृति कहिले आउँछ र त्यसपछि हकप्रदको प्रक्रिया कसरी अघि बढ्छ भन्ने विषय सगरमाथा जलविद्युत्का सेयरधनी तथा लगानीकर्ताका लागि चासोको विषय बनेको छ।