काठमाडौं : कर्णालीको कालिकोटमा निर्माण हुने ४२० मेगावाट क्षमताको तिला-२ जलविद्युत् आयोजनाका लागि रु. ७० अर्ब ७ करोड लगानी जुटाउने सम्झौता सम्पन्न भएको छ। ऊर्जा तिला पावर कम्पनीले एभरेस्ट बैंकको अगुवाइमा विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग लगानी सम्झौता गरेसँगै आयोजना निर्माणको वित्तीय व्यवस्थापनतर्फ महत्वपूर्ण चरण पूरा भएको हो।

अर्धजलाशययुक्त प्रकृतिको यो आयोजना कर्णाली प्रदेशको कालिकोट जिल्लामा निर्माण हुनेछ। आयोजनाअन्तर्गत तिलागुफा नगरपालिकामा बाँध तथा खाँडाचक्र नगरपालिकामा विद्युत्गृह निर्माण गरिनेछ। आयोजनाको कुल लागत रु. ७० अर्ब ७ करोड अनुमान गरिएको छ।

५२ अर्ब ५५ करोड ऋण, १७ अर्ब ५२ करोड स्वपुँजी

आयोजनामा कुल लागतको ७५ प्रतिशत अर्थात् रु. ५२ अर्ब ५५ करोड ऋणबाट जुटाइनेछ भने बाँकी २५ प्रतिशत अर्थात् रु. १७ अर्ब ५२ करोड स्वपुँजीबाट व्यवस्थापन गरिनेछ।

लगानी गर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाको समूहमा एभरेस्ट बैंक अगुवाइमा रहेको छ। यस समूहमा प्रमुख वाणिज्य बैंक तथा अन्य वित्तीय संस्थाहरू सहभागी छन्। यसले कर्णालीको ठूलो जलविद्युत् आयोजनामा निजी तथा बैंकिङ क्षेत्रको उल्लेख्य लगानी प्रतिबद्धता देखाएको छ।

वित्तीय व्यवस्थापन सम्झौता सम्पन्न हुनु आयोजनाका लागि सामान्य लगानी प्रतिबद्धताभन्दा महत्वपूर्ण चरण हो। आयोजनाले आवश्यक ऋण र स्वपुँजीको संरचना स्पष्ट पारेपछि निर्माणका लागि आवश्यक वित्तीय आधार तयार भएको छ।

६ घण्टा पिकिङ, वर्षमा २३१८ गिगावाट घण्टा उत्पादन

तिला-२ को अर्को महत्वपूर्ण विशेषता यसको पिकिङ क्षमता हो। आयोजनालाई दैनिक ६ घण्टासम्म पिकिङ क्षमतामा सञ्चालन गर्न सकिने गरी विकास गरिनेछ। यसले प्रणालीमा विद्युत्को माग उच्च हुने समयमा थप विद्युत् उपलब्ध गराउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

आयोजनाबाट वार्षिक २,३१८.७९ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन हुने प्रक्षेपण गरिएको छ। कुल उत्पादनमध्ये सुख्खायामको पिक समयमा ४५१.०५ गिगावाट घण्टा, अफपिक समयमा २०५.४५ गिगावाट घण्टा र वर्षायाममा १,६६२.२९ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन हुने अनुमान छ।

यसले आयोजनालाई वर्षायाममा मात्र धेरै विद्युत् उत्पादन गर्ने सामान्य नदी प्रवाहमा आधारित आयोजनाको तुलनामा प्रणालीका लागि थप उपयोगी बनाउन सक्ने देखिन्छ। विशेषगरी सुख्खायाममा पिक समयमा उपलब्ध हुने विद्युत् प्रणाली व्यवस्थापनका दृष्टिले महत्वपूर्ण हुनेछ।

चार वर्षभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य

आयोजनाको निर्माण कार्य सुरु भएको चार वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। विद्युत् विकास विभागबाट आयोजनाले विद्युत् उत्पादनको अनुमति यसअघि नै प्राप्त गरिसकेको छ भने नेपाल विद्युत् प्राधिकरणसँग २९६.७४ मेगावाट क्षमताका लागि विद्युत् खरिद-बिक्री सम्झौता (पीपीए) समेत सम्पन्न भइसकेको छ।

यसरी हेर्दा आयोजना विकासका महत्वपूर्ण पूर्वशर्तमध्ये विद्युत् उत्पादन अनुमतिपत्र, पीपीए र वित्तीय व्यवस्थापनका चरण अघि बढिसकेका छन्।

कर्णालीमा निजी लगानीको ठूलो विस्तार

तिला-२ को लगानी संरचनामा स्ट्रीम इन्भेस्टमेन्ट, ऊर्जा इम्प्याक्ट फन्ड, रविन्स युएसएलगायत संस्थागत तथा व्यक्तिगत लगानीकर्ताको सहभागिता रहेको छ।

रु. ७० अर्बभन्दा बढीको लगानीमा निर्माण हुने यो आयोजना कर्णालीमा निजी क्षेत्रबाट अघि बढाइएका ठूला जलविद्युत् आयोजनामध्ये महत्वपूर्ण बन्नेछ। आयोजना निर्माणले विद्युत् उत्पादन मात्र नभई निर्माण चरणमा आर्थिक गतिविधि र रोजगारी सिर्जनामा समेत योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

कर्णालीको विद्युत् प्रणालीमा नयाँ आधार

कर्णालीमा जलविद्युत्को सम्भावना ठूलो भए पनि भौगोलिक कठिनाइ, पूर्वाधारको कमी र लगानी जुटाउने चुनौतीका कारण ठूला आयोजना विकासको गति अपेक्षाकृत सुस्त रहँदै आएको छ। यस्तो अवस्थामा तिला-२ को वित्तीय व्यवस्थापन सम्पन्न हुनु कर्णालीमा ठूलो आकारका जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्न निजी क्षेत्र र बैंकिङ क्षेत्र तयार रहेको संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ।

आयोजनाको वार्षिक उत्पादन, सुख्खायामको पिक ऊर्जा र दैनिक ६ घण्टासम्म पिकिङ गर्न सकिने विशेषताले यसको महत्व उत्पादन क्षमताभन्दा पनि प्रणालीमा आवश्यक समयमा विद्युत् उपलब्ध गराउने क्षमतासँग जोडिन्छ।

तर आयोजना तोकिएको चार वर्षभित्र सम्पन्न गर्न निर्माण पूर्वाधार, प्रसारण संरचना र भौगोलिक कठिनाइ व्यवस्थापन महत्वपूर्ण हुनेछन्। आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोडिएपछि मात्रै यसको वास्तविक आर्थिक तथा प्रणालीगत लाभ प्राप्त हुनेछ।

वित्तीय व्यवस्थापन सम्झौता सम्पन्न भएसँगै तिला-२ अब कागजी आयोजनाबाट निर्माणको चरणतर्फ अघि बढेको छ। कर्णालीमा जलविद्युत्‌को ठूलो सम्भावनालाई लगानी, उत्पादन र प्रसारणको वास्तविक पूर्वाधारमा बदल्ने दिशामा तिला-२ एउटा महत्वपूर्ण परीक्षा बन्नेछ।