काठमाडौं : नेपालमा विद्युत् सेवा लिने ग्राहकको संख्या ६३ लाख नाघेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वार्षिक विवरणअनुसार प्राधिकरण र सामुदायिक तथा ग्रामीण विद्युतीकरण कार्यक्रममार्फत विद्युत् सेवा लिने ग्राहकको कुल संख्या ६३ लाख ८३ हजार ९१६ पुगेको छ।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस्तो ग्राहक संख्या ६१ लाख ७८ हजार ७५३ थियो। एक वर्षमा ग्राहक संख्या २ लाख ५ हजार १६३ ले थपिएको हो। प्रतिशतका आधारमा यो वृद्धि ३.३२ प्रतिशत हो।

प्राधिकरणको वितरण तथा ग्राहक सेवा निर्देशनालयअन्तर्गत मात्र ग्राहक संख्या ५९ लाख २७ हजार ४४० पुगेको छ। यसबाहेक सामुदायिक तथा ग्रामीण विद्युतीकरण विभागमार्फत ४ लाख ५६ हजार ४७६ ग्राहकले विद्युत् सेवा पाइरहेका छन्।

यसले नेपालमा विद्युत् पहुँच विस्तारसँगै राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीमा जोडिएका घरपरिवार तथा अन्य उपभोक्ताको संख्या निरन्तर बढिरहेको देखाउँछ।

छ वर्षमा ग्राहक ४५ लाखबाट ६३ लाखमा

प्राधिकरणको पछिल्लो छ वर्षको तथ्यांक हेर्दा विद्युत् ग्राहकको संख्या निरन्तर बढेको देखिन्छ। आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा ४५ लाख २८ हजार ४११ रहेको ग्राहक संख्या आर्थिक वर्ष २०८२/८३ सम्म आइपुग्दा ५९ लाख २७ हजार ४४० पुगेको छ। अर्थात् प्राधिकरणको आफ्नै वितरण प्रणालीअन्तर्गत मात्रै छ वर्षमा करिब १४ लाख ग्राहक थपिएका छन्।

यस अवधिमा प्राधिकरणको वितरण प्रणालीअन्तर्गत ग्राहक संख्या मात्रै करिब ३१ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ।

सामुदायिक विद्युतीकरणका ग्राहक घटे

कुल ग्राहक संख्या बढे पनि सामुदायिक तथा ग्रामीण विद्युतीकरण विभागअन्तर्गतका ग्राहक भने पछिल्लो वर्ष केही घटेका छन्। आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा सामुदायिक तथा ग्रामीण विद्युतीकरण कार्यक्रमअन्तर्गत ४ लाख ७५ हजार ५३९ ग्राहक थिए। यो संख्या २०७८/७९ मा ४ लाख ७१ हजार २२५, २०७९/८० मा ४ लाख ७५ हजार ४५८ र २०८०/८१ मा ४ लाख ७१ हजार ६६१ पुगेको थियो।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस्तो ग्राहक संख्या ४ लाख ७१ हजार २२५ रहेकोमा २०८२/८३ मा घटेर ४ लाख ५६ हजार ४७६ पुगेको छ। यसको विपरीत प्राधिकरणको आफ्नै वितरण प्रणालीअन्तर्गत ग्राहक संख्या भने निरन्तर बढिरहेको छ।

ग्राहक बढेसँगै विद्युत् बिक्री पनि बढ्दै

ग्राहक संख्या बढ्नुको प्रभाव विद्युत् बिक्रीमा पनि देखिएको छ। वितरण तथा ग्राहक सेवा निर्देशनालयअन्तर्गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ११ अर्ब २८ करोड ८२ लाख ६८ हजार युनिट विद्युत् बिक्री भएकोमा २०८२/८३ मा यो बढेर १२ अर्ब ३७ करोड ६५ लाख ८२ हजार युनिट पुगेको छ। एक वर्षमा विद्युत् बिक्री करिब ९.६४ प्रतिशतले बढेको हो।

यसले नयाँ ग्राहक थपिनुका साथै विद्यमान ग्राहकको विद्युत् उपयोग पनि बढिरहेको संकेत गर्छ। विशेषगरी सरकारले खाना पकाउने, यातायात तथा औद्योगिक क्षेत्रमा विद्युत् उपयोग बढाउने नीति अघि बढाइरहेका बेला ग्राहक विस्तारसँगै प्रतिग्राहक खपत बढ्नु प्राधिकरणका लागि महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।

प्रतिग्राहक वार्षिक खपत २,०८८ युनिट

प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा प्रतिग्राहक वार्षिक विद्युत् बिक्री १,९१३.६४ किलोवाट घण्टा रहेकोमा २०८२/८३ मा बढेर २,०८८.०१ किलोवाट घण्टा पुगेको छ।

अर्थात् एक वर्षमा प्रतिग्राहक वार्षिक खपत करिब ९.१ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ। त्यस्तै प्रतिग्राहक वार्षिक आम्दानी पनि १९ हजार १३६ रुपैयाँ ३९ पैसाबाट बढेर २० हजार २२५ रुपैयाँ १९ पैसा पुगेको छ।

यो तथ्यांकले नेपालमा विद्युत् ग्राहकको संख्या बढ्नु मात्रै नभई प्रति ग्राहक विद्युत् उपयोग पनि विस्तार भइरहेको देखाउँछ।

विद्युत् पहुँचबाट खपत वृद्धितर्फको यात्रा

नेपालको विद्युत् क्षेत्रमा विगतमा मुख्य चुनौती विद्युत् पहुँच विस्तार गर्नु थियो। अहिले भने वितरण सञ्जालमा जोडिएका ग्राहकको संख्या ६३ लाख नाघिसकेको अवस्थामा चुनौतीको स्वरूप पनि बदलिँदै गएको छ। अब नयाँ ग्राहक थप्नुका साथै प्रति ग्राहक विद्युत् खपत बढाउने, घरायसी खपतलाई विद्युतीय उपकरणतर्फ लैजाने, उद्योगमा विद्युत्को उपयोग विस्तार गर्ने तथा यातायात र खाना पकाउने क्षेत्रमा विद्युत् प्रयोग बढाउने विषय महत्वपूर्ण बन्न थालेका छन्।

प्राधिकरणको तथ्यांकमा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कुल ग्राहक संख्या ६३ लाख ८३ हजार ९१६ पुगेको र प्रतिग्राहक वार्षिक विद्युत् बिक्री २,०८८.०१ किलोवाट घण्टा पुगेको तथ्यांकले पनि विद्युत् क्षेत्र अब ‘पहुँच विस्तार’ बाट ‘खपत विस्तार’ को चरणमा प्रवेश गरिरहेको संकेत गर्छ।