काठमाडौं : नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को सुख्खायाममा आन्तरिक उत्पादनबाट १,२१८ मेगावाट विद्युत् उपलब्ध हुने अनुमान गर्दै भारतबाट थप १,१५४.८ मेगावाट विद्युत् आयात गर्ने योजना बनाएको छ।

प्राधिकरणले तयार गरेको सुख्खायाम विद्युत् व्यवस्थापन योजनाअनुसार पुसदेखि वैशाखसम्म आन्तरिक उत्पादनको उपलब्ध क्षमता कुल जडित क्षमताको करिब ३० प्रतिशतमा सीमित हुने अनुमान गरिएको छ। आन्तरिक उत्पादन र भारतबाट आयात हुने विद्युत् जोड्दा सुख्खायाममा कुल उपलब्ध क्षमता २,३७२.७७ मेगावाट पुर्‍याउने प्राधिकरणको योजना छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को औसत राष्ट्रिय उच्चतम विद्युत् माग २,२९२ मेगावाट रहेको थियो। त्यसको तुलनामा आगामी सुख्खायाममा प्राधिकरणले प्रक्षेपण गरेको कुल उपलब्धता करिब ८१ मेगावाट बढी हुनेछ।

सुख्खायामको विद्युत् व्यवस्थापन

भारतबाट कहाँबाट कति बिजुली ल्याउने?

आन्तरिक उत्पादनले मात्रै माग धान्न नसक्ने भएपछि प्राधिकरणले भारतबाट चारवटा माध्यममार्फत विद्युत् आयात गर्ने योजना बनाएको छ।

प्राधिकरणका अनुसार अप्रिल र मे २०२७ मा हुने विद्युत् आयात भने त्यतिबेलाको माग-आपूर्तिको अवस्थालाई हेरेर निर्णय गरिनेछ।

बाढीले ४३० मेगावाट प्रणालीबाट बाहिर

प्राधिकरणका अनुसार भदौ १० गते भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको बाढीका कारण माथिल्लो त्रिशूली-३बीको २२० केभी हबमा पुगेको क्षति तथा विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा भएको क्षतिका कारण कुल ४३० मेगावाट विद्युत् प्रणालीबाट बाहिर रहेको छ।

यही क्षेत्रमा प्राधिकरण र उसका सहायक कम्पनीहरूको प्रारम्भिक अनुमानित क्षति रु. ७४ अर्ब रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।

तर बाढीका कारण प्रभावित आयोजनाको क्षमता भने ४३० मेगावाटभन्दा धेरै रहेको प्राधिकरणको विस्तृत विवरणबाट देखिन्छ। विभिन्न करिडोरमा प्रभावित आयोजनाहरूको कुल क्षमता १,२९२ मेगावाट रहेको तालिकामा उल्लेख छ।

यहाँ ‘प्रणालीबाट बाहिर रहेको ४३० मेगावाट’ र ‘बाढीबाट प्रभावित १,२९२ मेगावाट’ एउटै तथ्य होइनन्। प्रभावितमध्ये केही आयोजना सञ्चालनयोग्य अवस्थामा रहेका छन् भने केही प्रसारण संरचना वा अन्य कारणले उत्पादन गर्न नसक्ने अवस्थामा छन्।

कुश्मा-दाना क्षेत्रमा ३५८.२ मेगावाट प्रभावित

प्राधिकरणको विवरणअनुसार कुश्मा-दाना क्षेत्रमा विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा बाढीपछि समस्या देखिएको छ।

प्राधिकरणले  कुश्मा-दाना प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका कारण ७ वटा जलविद्युत् केन्द्रको कुल १९० मेगावाट विद्युत् प्रसारण हुन नसकेको जनाएको छ।

पोखरा क्षेत्रमा १२१ मेगावाट प्रभावित

पोखरा क्षेत्रमा बाढीका कारण पाँचवटा आयोजना प्रभावित भएको विवरण छ।

मर्स्याङ्दी करिडोरमा १८९ मेगावाट प्रभावित

मर्स्याङ्दी करिडोरका तीनवटा आयोजना बाढीका कारण सञ्चालनमा आउन नसकेको विवरणमा उल्लेख छ।

कालीगण्डकी ‘ए’ १४४ मेगावाट

कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गत १४४ मेगावाटको कालीगण्डकी ‘ए’ पनि प्रभावित आयोजनाको सूचीमा छ।

तर प्राधिकरणको पहिलो पृष्ठको विवरणमा बाढीका कारण अवरुद्ध कालीगण्डकी जलविद्युत् केन्द्रको १४४ मेगावाट त्यही दिन बेलुकासम्म सञ्चालनमा आउने उल्लेख छ।

यसबाट बाढीका कारण प्रभावित आयोजनाहरूको अवस्था क्रमशः सामान्य बन्दै गएको प्राधिकरणको विवरणले देखाउँछ।

त्रिशूली करिडोरमा ४३०.८ मेगावाट

त्रिशूली करिडोरमा बाढीबाट प्रभावित आयोजनाको क्षमता ४३०.८ मेगावाट रहेको छ।

त्रिशूली करिडोरको यही क्षेत्रमा माथिल्लो त्रिशूली-३बीको २२० केभी हबमा बाढीबाट पुगेको क्षतिलाई प्राधिकरणले प्रणालीमा ४३० मेगावाट विद्युत् बाहिरिनुको प्रमुख कारणमध्ये एकका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

सामुन्द्रटार र मोदी क्षेत्रमा पनि क्षति

सामुन्द्रटार क्षेत्रमा तीन आयोजना गरी २१ मेगावाट र मोदी क्षेत्रमा दुई आयोजना गरी २८ मेगावाट क्षमताका आयोजना प्रभावित भएको विवरणमा उल्लेख छ।

सामुन्द्रटार

मोदी

बाढी प्रभावित आयोजनाको कुल क्षमता १,२९२ मेगावाट

प्राधिकरणले दिएको क्षेत्रगत विवरणलाई जोड्दा बाढीबाट प्रभावित आयोजनाको क्षमता यसप्रकार छ:

राहुघाटको ४० मेगावाट सञ्चालनमा आउन १० दिन

प्राधिकरणको सहायक कम्पनीमार्फत प्रवर्द्धित राहुघाट जलविद्युत् आयोजनाको टेलरेस गेट र डक्टमा क्षति पुगेको छ। टर्बाइन फ्लोरमा पानी पसेकाले सरसफाइ गरी आयोजना पुनः सञ्चालनमा ल्याउन करिब १० दिन लाग्ने अनुमान गरिएको छ।

तर आयोजनाको स्विचयार्डको अवस्था सामान्य रहेकाले त्यसलाई चार्ज गरिसकिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।

राहुघाट सबस्टेसनमा जोडिएका आयोजनामध्ये राहुघाट जलविद्युत् केन्द्रको ४० मेगावाटबाहेक १२७ मेगावाट उत्पादन सञ्चालनमा आउन सक्ने अवस्थामा रहेको पनि प्राधिकरणले जनाएको छ।

सेती-मादी र मर्स्याङ्दीका आयोजना सञ्चालनमा

बाढीका कारण सेती-मादी करिडोरमा अवरुद्ध रहेका २६२ मेगावाट क्षमताका जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा आएका छन्।

त्यसैगरी मर्स्याङ्दी करिडोरमा बाढीका कारण अवरुद्ध रहेका १९० मेगावाट क्षमताका आयोजना पनि सञ्चालनमा आएको प्राधिकरणले जनाएको छ।

यसले बाढीबाट प्रभावित सबै आयोजना समान रूपमा लामो समयसम्म बन्द नरहेको र कतिपय संरचना मर्मत वा प्रणालीगत अवरोध हटेपछि पुनः सञ्चालनमा आएको देखाउँछ।

प्रसारणतर्फ कालीगण्डकी करिडोरको टावरमा क्षति

कालीगण्डकी करिडोरको २२० केभी प्रसारण लाइनअन्तर्गत म्याग्दीको दाना-कुश्मा खण्डका टावर नम्बर २१ र २२ मा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण प्राधिकरणले प्राप्त गरेको छ।

क्षतिग्रस्त क्षेत्रलगायत अन्य स्थानको निरीक्षणका लागि जानुपर्ने बाटोसमेत विभिन्न ठाउँमा अवरुद्ध रहेकाले प्रसारण संरचनाको विस्तृत क्षतिको विवरण आउन बाँकी रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।

वितरणतर्फ केही जिल्ला अझै प्रभावित

केही दिनदेखिको वर्षाका कारण विद्युत् अवरुद्ध भएका जिल्लामा म्याग्दी, बागलुङ, तनहुँको झापुटार सबस्टेसन क्षेत्र, मनाङ, मुस्ताङ, रुकुम पूर्व, प्युठान र रोल्पा रहेका थिए।

त्यसमध्ये म्याग्दी, बागलुङ, तनहुँको झापुटार सबस्टेसन क्षेत्र र रुकुम पूर्वमा विद्युत् सेवा सुचारु भइसकेको प्राधिकरणले जनाएको छ।

मुस्ताङ, प्युठान र रोल्पामा सोही दिन अपराह्नसम्म विद्युत् सेवा सुचारु गर्ने तथा मनाङमा भोलिसम्म विद्युत् सेवा सञ्चालन गर्ने योजना प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको छ।

वितरण प्रणालीको अवस्था

प्रणालीबाट बाहिर रहेका आयोजना ८ वटा, क्षमता २३० मेगावाट

प्राधिकरणले तत्कालीन अवस्थाको विवरणमा प्रणालीबाट बाहिर रहेका कुल ८ वटा विद्युत् आयोजनाको क्षमता २३० मेगावाट रहेको जनाएको छ।

यससँगै अर्को विस्तृत क्षेत्रगत तालिकामा बाढीबाट प्रभावित आयोजनाको कुल क्षमता १,२९२ मेगावाट देखाइएको छ। त्यसैले यी दुई तथ्यांकलाई प्राधिकरणले प्रयोग गरेको ‘प्रणालीबाट बाहिर’ र ‘प्रभावित’ भन्ने छुट्टाछुट्टै अवस्थाका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।

१३२ केभी लाइनबाट थप २५१.४ मेगावाट आयातको व्यवस्था

प्राधिकरणको दस्तावेजमा सुख्खायामको योजनासँगै १३२ केभी लाइनबाट अस्थायी रूपमा आयात गर्न सकिने क्षमता पनि उल्लेख छ।

हिउँदमा प्राधिकरणको सबैभन्दा ठूलो चुनौती

प्राधिकरणको यो योजनाले आगामी सुख्खायाममा नेपालको विद्युत् प्रणालीका अगाडि रहेको मुख्य चुनौती स्पष्ट पार्छ।

एकातिर बाढीले उत्पादन तथा प्रसारण संरचनामा क्षति पुर्‍याएर केही आयोजना र संरचना अझै प्रभावित छन्। अर्कोतर्फ नदीमा पानीको बहाव घटेपछि आन्तरिक उत्पादन क्षमता १,२१८ मेगावाटमा सीमित हुने प्रक्षेपण छ। यस्तो अवस्थामा माग धान्न भारतबाट १,१५४.८ मेगावाट आयात गर्ने योजना बनाइएको छ।

यसरी प्राधिकरणको सुख्खायाम योजना मूलतः आन्तरिक उत्पादन, बाढीबाट क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनः सञ्चालन र ठूलो परिमाणको आयातलाई एकैसाथ व्यवस्थापन गरेर विद्युत् आपूर्ति धान्ने रणनीतिमा आधारित देखिन्छ।

योजनाअनुसार आन्तरिक उत्पादन र आयात जोडेर २,३७२.७७ मेगावाट उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखिएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको राष्ट्रिय उच्चतम माग २,२९२ मेगावाटभन्दा माथि हो। तर अप्रिल र मेमा हुने आयात भने वास्तविक माग-आपूर्तिको अवस्थाका आधारमा तय गरिनेछ।

नोट: विज्ञप्तिमा ‘बाढीबाट प्रभावित’ र ‘प्रणालीबाट बाहिर’ का लागि फरक-फरक तथ्यांक प्रयोग गरिएको छ। समाचारमा दुवैलाई स्पष्ट रूपमा छुट्याएर राख्नु उपयुक्त हुन्छ। यसले ४३० मेगावाटलाई १,२९२ मेगावाटसँग जोडेर गलत अर्थ लाग्ने अवस्था रोक्छ।