काठमाडौं :  नेपालमा जलविद्युत् आयोजना निर्माणको गति बढेसँगै ती आयोजनाबाट उत्पादन हुने विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीसम्म पुर्‍याउने चुनौती पनि उत्तिकै ठूलो बनेको छ। यही चुनौती समाधान गर्न निर्माणाधीन मर्स्याङ्दी करिडोर २२० केभी प्रसारण लाइन परियोजना अन्तर्गतको एउटा महत्वपूर्ण खण्डमा विद्युत् प्रवाह (लाइन चार्ज) सुरु भएको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले तनहुँको आँबुखैरेनीदेखि चितवनको नयाँ भरतपुर सबस्टेशनसम्मको करिब २८ किलोमिटर लामो २२० केभी प्रसारण लाइन मा विद्युत् प्रवाह सुरु गरेको हो। लाइन चार्जसँगै प्राधिकरणले सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै प्रसारण लाइनमुनि वा वरपर नजान, टावर तथा तार नछुन र आवश्यक सुरक्षा सावधानी अपनाउन सम्बन्धित क्षेत्रका स्थानीयलाई आग्रह गरेको छ।

यो प्रसारण लाइन मर्स्याङ्दी करिडोर २२० केभी प्रसारण लाइन आयोजनाको एउटा महत्वपूर्ण खण्ड हो। परियोजना भने अझै पूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको छैन।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका पूर्वकार्यकारी निर्देशकसमेत रहिसकेका पूर्व ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङले विगतमा आफूले आयोजनास्थलको निरीक्षण गरेको स्मरण गर्दै  सामाजिक सञ्जालमार्फत यो खण्डमा लाइन चार्ज हुनु मर्स्याङ्दी नदी र यसका सहायक नदीहरूमा निर्माण भएका तथा निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा प्रवाह गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको बताएका छन्।

उनका अनुसार आयोजना अघि बढ्ने क्रममा वन क्षेत्रको स्वीकृति, रुख कटान, जग्गा प्राप्ति, स्थानीय अवरोधलगायत अनेकौं समस्या थिए। ती समस्या समाधान गर्दै निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखिएको र प्रसारण लाइनको कामलाई निरन्तर अनुगमन गरिएकाले अहिले महत्वपूर्ण खण्डमा विद्युत् प्रवाह गर्न सम्भव भएको हो।

घिसिङले निर्माणका क्रममा प्रारम्भिक काम सम्पन्न हुन थालेपछि आयोजना समयमै पूरा नहोस् भन्ने आशयका विभिन्न अवरोध पनि खडा गरिएको उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, निर्माण व्यवसायी, प्राधिकरणका कर्मचारी, जिल्ला प्रशासन, डिभिजन वन कार्यालय, स्थानीय समुदाय तथा विकास साझेदारहरूको सहकार्यबाट काम अघि बढेको भन्दै उनले सबैप्रति आभार व्यक्त गरेका छन्।

अझै पूरा भएको छैन ११३ किलोमिटरको परियोजना

मर्स्याङ्दी करिडोर २२० केभी प्रसारण लाइन परियोजना मनाङदेखि चितवनसम्म करिब ११३ किलोमिटर लामो डबल सर्किट प्रसारण लाइन निर्माण गर्ने राष्ट्रिय महत्वको आयोजना हो। परियोजना सम्पन्न भएपछि मर्स्याङ्दी नदी र यसका सहायक नदीहरू (दोर्दी, चेपे) लगायतका जलाधारमा निर्माण भएका तथा निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादन हुने करिब १,६०० मेगावाट विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा प्रवाह गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

परियोजना तीनवटा निर्माण प्याकेजमा विभाजन गरिएको छ। अहिले लाइन चार्ज गरिएको आँबुखैरेनी-नयाँ भरतपुर खण्ड तीमध्ये एउटा महत्वपूर्ण अंश हो भने बाँकी खण्डमा निर्माण कार्य जारी छ। त्यसैले यसलाई पूरै मर्स्याङ्दी करिडोर प्रसारण लाइन सम्पन्न भएको रूपमा होइन, परियोजनाको रणनीतिक खण्ड सञ्चालनमा आएको रूपमा हेरिएको छ।

युरोपेली लगानी बैंकको सहलगानी

यो परियोजनामा नेपाल सरकार, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र युरोपेली लगानी बैंक (EIB) को संयुक्त लगानी रहेको छ। EIB ले परियोजनाका लागि ९५ मिलियन अमेरिकी डलर ऋण उपलब्ध गराएको छ भने बाँकी लगानी नेपाल सरकार र नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले गरेका छन्।

इप्पान वरिष्ठ  उपाध्यक्ष : ‘सरकार र निजी क्षेत्र मिले इतिहास बन्छ’

यसैबीच, स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था नेपाल (इप्पान) का अध्यक्ष उत्तम भ्लोन लामाले सामाजिक सञ्जालमार्फत यो उपलब्धिको स्वागत गरेका छन्। उनले ‘जब सरकार र निजी क्षेत्र एक ठाउँमा आउँछन्, इतिहास बन्छ’ भन्दै लामो समयदेखि रोकिएको प्रसारण लाइनको काम पछिल्लो समय उल्लेखनीय रूपमा अघि बढेको प्रतिक्रिया दिएका छन्।

उनले निजी क्षेत्रले जलविद्युत् उत्पादनमा मात्र होइन, प्रसारण पूर्वाधार विकास र भविष्यको विद्युत् व्यापारमा समेत योगदान दिन सक्ने वातावरण बनाउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्।

प्रसारण पूर्वाधारमै नेपालको ऊर्जा भविष्य

नेपालमा जलविद्युत् उत्पादन क्षमता तीव्र गतिमा बढिरहेको भए पनि त्यसलाई राष्ट्रिय प्रणालीमा समाहित गर्ने प्रसारण पूर्वाधार अझै पनि ठूलो चुनौतीका रूपमा रहेको छ। यही कारण, मर्स्याङ्दी करिडोरजस्ता प्रसारण लाइन आयोजनाहरूलाई ऊर्जा क्षेत्रका विज्ञहरूले जलविद्युत् आयोजना सरह रणनीतिक महत्वका परियोजनाका रूपमा लिने गरेका छन्।

आँबुखैरेनी-नयाँ भरतपुर खण्डमा लाइन चार्ज हुनु त्यसैको एउटा महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। बाँकी खण्डहरू पनि समयमै सम्पन्न भए मर्स्याङ्दी जलाधारका आयोजनाबाट उत्पादन हुने ठूलो परिमाणको विद्युत् राष्ट्रिय ग्रिडमा समाहित गर्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।