काठमाडौं : तिब्बततर्फबाट रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको भीषण बाढीले नेपालको जलविद्युत् तथा विद्युत् प्रसारण पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बाढीका कारण उत्पादन तथा प्रसारण संरचनामा क्षति पुग्दा करिब ४३० मेगावाट विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीबाट विच्छेद भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ।

ऊर्जा क्षेत्रसम्बन्धी प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीबाट ११ वटा जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित करिब ४०५ मेगावाट र २५ मेगावाट सौर्य विद्युत् प्रणालीबाट बाहिरिएको हो। प्रभावित आयोजनाका उत्पादन गृह तथा विद्युत् प्रसारण संरचनामा क्षति पुगेपछि विद्युत् उत्पादन र आपूर्ति अवरुद्ध भएको जनाइएको छ।

बाढीबाट रसुवागढी, चिलिमे, माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् केन्द्र तथा त्रिशूली–३ ‘बी’ हबको २२० केभी सबस्टेसनमा क्षति पुगेको छ। त्यस्तै त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत् केन्द्र तथा विभिन्न वितरण संरचनासमेत प्रभावित भएका छन्। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले केही क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भएको जनाएको छ।

उपलब्ध प्रारम्भिक विवरणले क्षतिको दायरा अझ ठूलो रहेको देखाएको छ। रसुवा जिल्लाका प्रमुख जलविद्युत् आयोजनामध्ये सञ्चालनमा रहेका ५ आयोजनाको कुल २३६ मेगावाट तथा निर्माणाधीन ३ आयोजनाको ३४२ मेगावाट क्षमताका आयोजना प्रभावित भएको विवरण छ। त्यसैगरी नुवाकोटका प्रमुख आयोजनामध्ये सञ्चालनमा रहेका ५ आयोजनाको १२३ मेगावाट र निर्माणाधीन २ आयोजनाको ५२.६ मेगावाट क्षमता प्रभावित भएको प्रारम्भिक तथ्यांकमा उल्लेख छ।

यस हिसाबले रसुवा र नुवाकोटमा मात्रै सञ्चालनमा रहेका तथा निर्माणाधीन आयोजनाको ७५३.६ मेगावाट बराबरको क्षमता प्रभावित भएको प्रारम्भिक विवरण देखिन्छ। यद्यपि यो कुल आयोजना क्षमता हो; यसमध्ये सबै विद्युत् हाल राष्ट्रिय प्रणालीमा जोडिएर उत्पादन गरिरहेका थिए भन्ने अर्थ लाग्दैन।

बाढीले विशेषगरी त्रिशूली करिडोरको विद्युत् उत्पादन र प्रसारण संरचनामा गम्भीर असर पारेको छ। प्रसारण संरचनामा क्षति हुँदा कतिपय आयोजनाले उत्पादन गर्न सक्ने अवस्थामा भए पनि उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीमा पठाउन नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। यसले उत्पादनसँगै प्रसारण र वितरण प्रणालीलाई समेत एकैपटक दबाबमा पारेको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति नियमित गर्न आवश्यक काम भइरहेको जनाएको छ। बाढीको जोखिम अझै कायम रहेकाले नदी तथा खोलाको आसपास र जोखिमयुक्त क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउनसमेत प्राधिकरणले आग्रह गरेको छ। क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन गर्ने काम जारी रहेकाले आगामी दिनमा प्रभावित आयोजना तथा प्रसारण संरचनाको वास्तविक क्षति अझ बढ्न सक्ने देखिएको छ।

भोटेकोशी करिडोर नेपालको जलविद्युत् उत्पादनका लागि महत्वपूर्ण क्षेत्र भएकाले यस क्षेत्रमा आएको प्राकृतिक विपत्तिले आयोजना संरचना मात्र होइन, राष्ट्रिय विद्युत् उत्पादन, प्रसारण र आपूर्ति व्यवस्थामै तत्कालीन असर पुर्‍याएको छ। बाढीपछि क्षतिग्रस्त संरचनाको शीघ्र पुनःस्थापना तथा प्रसारण सञ्जाललाई सुरक्षित र थप विपद्–प्रतिरोधी बनाउनु ऊर्जा क्षेत्रका लागि प्रमुख चुनौती बनेको छ।